Кундалик 5
(30.8-1996 – 30.8-1997)
30август 1996йил. 22.10
Аслида бу аввалги
кундаликларнинг давоми.Илк бор бундай дафтар тутишни 15-16eшларимда
ўйлаган бўлсамда, амалда бу ишни 40ни коралаб кўйгандагина кисман бошладим. Яна
каерда денг - зиндонда. Кисман дейишимнинг боиси том ма;нода. Бир ишни бошлаб кейин у чала холда корларга
топширилса унга шу ном хам аслида хайф. Садкаи ном кетсин бундайин пала-партиш
ишлар. Айни пайтда мен зиндонда,каламда eзилган ва шу сабаб ой сайин
хиралашиб бораeтган кундалик(№1)ни хам окка кучираяпман ва бу иш ута диккинафас булгани учун гохида уни
ташлаб куйиб, ушбу кундалик (№5)ни eзишга тутинаман. Eзишмаларни хронологик
тартибда олиб боришга карор килдим, я;ни:
декабр; 1992- август 1993
- кундалик №1 (Зиндон)
сентябр; 1993-
март1994-кундалик №2(Шартли озодлик eки Уз юртимда сарсонман бу кун)
6 март 1994 - 11январ;
1995-кундалик№3 (Хижрат. Москва-диссидентлар маркази)
12 январ` 1995 - 20август
1996-кундалик №4 (Швеция: демократик улкада хаeт)
30.8 - 1996 – 30.8 -
1997-кундалик №5 (Изланишлар)
31.8-1997 – 1.9 - 1998 -
кундалик №6 (Хаeт мазмуни).
Аммо бу хронологик тартиб
аслан ва бошдан бетартиб бажарилишга махкум булди. Чунки унинг такдири шундай
белгиланган экан. Оддийрок килиб айтиладиган булса, №1 аллакачон eзилган ва уни
окка кучириш колган, холос. №2, №3 ва №4лар эса хотирада ва турли хил узук-юлук
когозларда сочилиб, узларининг качондир сабр-токат билан териб олинишлари ва
батартиб когозга туширишларини кутиб
eтиришибди. №5нинг эса куни туккан, шу туфайли унинг ошиги олчи. №6нинг эса
халитдан упкалашга хакки йук. Чунки унинг хамири хали корилгани хам йук. Ана
шунинг учун 1вой билан 5войнинг огзилари
кулогларида - ишлари юришаeтганидан.
Ха, осон иш эмас экан,
eзувчилик. Лекин нафсиламбирини айтганда, менинг бундок олачалпок тундра
шаклидаги eзувларимни eзувчилик деб аташ бу туякашни сардор дейиш билан
баробар.
Мен каби кундалик eки
шунга ухшаш бирор нарса eзадиганларнинг иши аслида йилномачилик eки шунга
ухшашрок бир нарса. Eзган нарсасига зеб бера оладиган, хар бир сузи варак
бетида жилоланиб турадиганларнинг ишини асл eзувчилик деса булади. Хакикий
eзувчининг асарини укиганингизда азбаройи шу асар ичига шунгиб кетасиз,
асардаги образларнинг бири билан дустлашиб бошкаси билан кир-пичокка борасиз,”дуст”ингиз
огир ахволда колса унга кушилиб куйинасиз, у кулса кулиб, у йигласа йиглайсиз.
Агар асардаги дустингиз (eки сиз кунгил куйган образлар) огир дардга чалинса
eки халок булса, сиз узок вактгача астойдил куйиниб, гуe уз якинингизни йукотгандай гамга ботиб юрасиз.
Китобдан хаeлингизга кучган вокеалар аслида бир талантли eзувчининг уйдирмалари
эканлигига ва шу туфайли асардаги
ижобий образлар ахволига куйиниш тугри
эмаслигига сиз бирдан куника олмайсиз. Бу учун ма;лум муддат талаб
килинади.
Мана шундай асарлар eзган
одамларнинг ишини eзувчилик деса булади. Мени eзганларим эса фикрларни когозга тушириш, оддий килиб
айтганда. Бир варак гап eзгандан бир
варак расм (конструкция) чизиш ма;кулрок туюлади менга.
Мен чизмачиликни хуш
кураман. Топ-тоза стол каршисида утириб олиб,олдимга бир оппок варак, уткир
йунилган бир калам ва оппок учиргични куйиб олиб хаeл суриш мен учун энг ажойиб
машгулот. Шундан сунг ок варагимга жон кириб, у узидан-узи ажойиб- гаройиб
(менинг назаримда албатта) шакллар билан тула бошлайди. Шаклларнинг бирор жойи
`кмаса мен уни шартта учириб, унинг урнига узимга `кадиган шаклни туширишга
уринаман. Гохида менга `ккан гузал шакл конструкцияга “`кмайди”. Ундаги барча
шакллар узаро мутаносиб ва бахамжихат ишлай оладиган даражага етмагунча у сиз
уйлаб топган бири - биридан гузал барча шаклларингизни иткитиб ташлайверади. Бу
худди юраги eки буйраги алмаштиритилиши керак одам танасидeк – мутаносибини
кабул килади, `кмаганини иткитиб ташлайди.
…….. ………. …………….. …………… ……………….. ……….
Мен уйлаб топилган кулгили
латифалар, кизикарли романлар, кайнок ш;ерларни яхши кураман. Аммо улар кундалик ха`тни бир оз булсада бурттириб
курсатишлари боис фактларни купрок хурмат киламан.
30-август 1996й.
Бу ишларни, я;ни ОБСЕнинг
Тошкентда утказилажак семинарига багишланган материалларни тай`рлашни,
бошлаганимда хали семинаргача 2 ой бор эди. Аммо унга тай`ргарлик
Хукуматда хам, ОБСЕ ва хатто АКШда хам авжида эканлигини мен бирламчи, киска радиохабарлар оркали
бутун вужудим билан англаб етдим.
Хуллас хамма харакатда эди. Факат бизбу семинарга энг жиддий э;тибор бериши
лозим бўлганлар, я;ни Ўзбекистон
си`сий мухолифат кучлари
жим эдик, шу жумладан жаноби раисдош Абдўрахим Пўлатов хам. Куни
кеча Пўлат Охун телефон килиб, “Пўлатов хозирча
хеч нима килмай
туришни таклиф килаяпти. Сабр килишимиз керак экан” деди.
Мен унга умумий хатимиз лойихасини бериб, бу хакда раисдош фикрини билишни
сурагандим. Мана сизга жавоб. “Хеч нима килмай туриш”. Семинарга бор йуги 10
кун колганда-я. Агар бошка “интизомли” “бирлик”чилар каби факат рахбарнинг
карорига караб ўтирсанг,ўтираверасан бир умр, сиeсий мухолифат вакилиман деб
ўзингча керилиб ва барча ташаббусни “юкори”дан кутиб. Хаeт эса окар сувдек ўтиб
кетаверади.
Менинг куйинишимга сабаб, хурматли раисдош И.Каримовнинг АКШга сафари олдидан хам
худди шундай йўл тутганди ва биз, бир
гурух мухожиротдаги мухолифат вакиллари АКШ президенти Билл
Клинтонга бу сафар муносабати билан Узбекистондаги си`сий ва иктисодий ахвол, инсон хукуклари
масалаларига оид кескин ва танкидий
рухдаги хатни узимиз жунатишга
мажбур булдик. Вокеа куйидагича
булганди:
1996 йил май ойларининг
бошларида И.Каримовнинг АКШга сафар тайeргарлиги хакида эшитгач, бир хат
лойихасини тай`рлаб, уни энг аввало
Мухаммад Солих, Абдурахим Пулатов
ва Шукрулло Мирсаидовларга куриб чикиш ва уз таклифмулохазаларини
билдиришлари учун жунатдим. Мухаммад
Солих хатни куллаб, уша куниeк уз кушимчаларини факсда ма;лум килди.
А.Пулатов эса менга “Биз давлат рахбарининг сафарига тускинлик
килолмаймиз, ундан ташкари хали бир тайинлирок ма;лумот йук бу сафар хакида. Мен Абдуманнобдан аникрок ма;лумот
кутаяпман.
Сабр килайлик”-деди ва мен
тикилинч килавергач, бир хафтанинг
ичида уз фикрини билдиришини айтди. Аммо бир хафта утди хамки раисдошдан садо чикмагач, мен у кишига
яна телефон килдим. У:”Каримов АКШга иш
сафари (рабочий визит) билан бора`тган экан, уни Б.Клинтон кабул килиши аник эмас, шунинг учун яна бир оз кутайлик”
деди. Мен”Бу хатимизни “Лос-Анжелес Таймс”, “Вашингтон пост” каби газеталарга
сал олдинрок жунатишимиз лозим. Хатда
курсатилган Узбекистондаги ижтимоий-сиeсий ахвол хакида бу газеталар Каримов
АКШга келишидан бир неча кун олдин
макола чоп этишлари учун улар хатни сал олдинрок олишлари, уни таржима
килишлари, саволлари булса бизлардан
сурашлари учун камида 10 кун
керак. Бу хатни биз Америка
газеталарида Каримовни Б.Клинтон
кабул килиш-килмаслигидан кат;ий назар чоп эттиришимиз лозим”-дедим.Токи
Америка фукаролари шу бахонада Узбекистондаги ижтимоий-сиeсий вазият хакида яна
бир бор хабардор булсинлар деган ниятда. Пулатов бу сафар раддия учун тузукрок
бахона уйлаб тополмади шекилли, киска килиб “Яна бир оз кутайлик” деб сухбатни
тугатди. Ш.Мирсаидов эса М.Солих
кушимчалари киритилган хатга кушилишини айтди. Аммо орадан уч кун утгач Мирсаидов: “Мен имзоимни кайтиб
олдим. Биз бошка бир хат тай`рлаяпмиз” деди. Мен у кишининг “биз”ини дарров тушундим, булар яна уша ачавотликлар
албатта.
“Эрк” демократик партиясининг раиси ва Марказий Кенгашининг
а;золари, “Бирлик” Марказий Кенгаши а;золари ва мустакил сиeсатчи фаоллар
тузган хатга узларини “Узбекистон Демократик Мухолифат Кучларини Мувофиклаштирувчи Кенгаши” деб дабдабали ном
билан атайдиганлар кушилмадилар. Шу биргина мисолдаeк улар узларининг хеч качон “мувофиклаштирувчилар” була
олмасликларини амалда исбот килдилар. Аслида улар бу “кенгашча”ни “Тошкент
шахар Ачавот махалласининг си`сий кенгаши” деб
атасалар хакикатга якинрок
буларди. Ш.Мирсаидовнинг 3нчи июнда “хатга кушилдим” деб, 6нчи июнда “мен
имзоимни кайтариб олдим” дейишининг асл сабаби хам ана шу падар ла;нати
махаллийчиликдан эди. Ш.Мирсаидов фикрининг 3 кундаeк узгаришига А. Пулатовнинг
арзон фалсафалари ва навбатдаги бизни
коралашлари сабаб булгани кундай равшан. Чунки огизда келишиш, мухолифат фаолиятини мувофиклаштириш тарафдори булган Пулатов амалда ула
колсаям уз танкидчилари булмиш ички
мухолифат ва М.Солих билан хамкорлик килмайди. Бу унинг Харакат раисдошига
мутлако тугри келмайдиган фаолиятидан,М.Солихга нисбатан доимий душманлик муносабатидан, узи муаллифи
булиб чикараeтган газета ва журналларидаги маколаларидан куриниб турибди.
Ишонмасангиз у чикара`тган хохлаган газета eки журналнинг исталган сонини олиб
укиб куринг. Агар уларнинг хар
бирини ичидаги материалларнинг яримидан купи демократик мухолифатнинг у билан бирга
булмаган катта бир гурухига ва
М.Солихга карши битилган фиску-фасод булмаса
унда айтинг “Э, Хазраткул `лгон
гапирибсизку!” деб. Бу одам Сталиндан хам бадтаррок паранойа касалига
чалинганки, бу мухолифат бошига тушган катта бир кулфатдир.
Бу кулфат-касалликдан Абдурахим Пулатовни
даволашга уринган, уни соглом мухитга тортишга харакат килган хар бир одам
соткин, бузгунчи `ки булгинчига чикарилади. Агар Сталин эгаллаб турган хокимиятини биров тортиб олишидан чучиб,
барча сафдошларини шубха остига олиб, киргин килган булса, бизнинг хурматли
раисдошимиз хали кули етмаган хокимият креслосини деб курашга кирган.
Бу курашда Пулатов
“Галабага елтадиган барча усуллар ма;ъул” деган принципни куллаб хатто унинг
фаолиятига танкидий eндашган сафдошларини хам душман сифат бахолаб уларга
карши ашаддий харакат килмокда. Унинг бу принципининг дастлабки “юз очиши” 1992
йил 22-майда,”Бирлик”нинг сунгги курултойидан бир кун олдинги маслахат йигинида
содир булганди.
Уша окшом биз, Харакатнинг
Марказий Кенгаши хай;ати а;золари ва вилоят кенгашларининг раислари Анвар
Усмоновнинг уйида эртанги ъурултойда
куриладиган асосий масалаларни мухокама килишга йигилгандик.
Бу йигилиш ишчи тартибда
олиб борилгани учун хаммадан имкон кадар мухокамага аралашиш талаб килинарди.
Асосий мухокама бошланганда мен ошхонада сал ушланиб колганим учун (ошни
тайeрлашни мен уз буйнимга олгандим) Абдурахим ака”Кани келмайсизми, мухокамани
бошладик”деб мени даврага тортди ва мажлисни бошлади. Биз эртанги Курултой кун
тартибини бирма-бир аниклаштира бошладик. Кeриладиган масалалардан бири
сифатида Абдурахим ака Харакатга рахбарлик килиш масаласини кутарди. У куплаб
йирик сиeсий ташкилотлар бир раис томонидан бошкарилиши ва бундай бошкариш
ташкилот фаолиятини самарали булишига хизмат килиши хакида гапирди. Гапининг
сунггида А.Пулатов”Бирлик”Халк Харакати бошкарувини самарали ишлашини та;минлаш
учун уни раисдошлар эмас балки бир раис томонидан бошкарилишини таклиф килди ва
бу масалада бошкаларнинг хам фикр билдиришларини суради.
Мажлисда харакат
раисдошларидан Абдурахим Пулатов ва Шухрат Исматуллаев иштирок
этаeтганди.Учинчи раисдош, академик Бек Ойбекович Тошмухамедов мажлисга
келмаган эди. Бек ака Хукумат а;золигига, я;ни жумхурият Олий Аттестация
Комиссиясининг раиси лавозимига
тайинланганларидан бери “Бирлик”нинг
йигилишларида фаол катнаша олмаeтган эдилар ва бу тушунарли эди. Бир
пайтнинг узида хам йирик мухолифат ташкилотининг рахбари хам хукумат аъзоси
булиш хокимиятнинг барча погоналарини коммунистлар эгаллаган Узбекистонда мисли
курилмаган бир хол эди. Бу лавозим Бек акага таклиф этилганда у кишининг бир
карорга келиши накадар огир булганини биз билардик.Мен эшитган хабарларга
кура,Бек ака аввалига бу лавозимни рад
этган.
Шундан сунг И.Каримов:
“Сиз узингиз бир неча бор Фанлар Академияси фаолиятини танкид килгансиз, жумладан ундаги айрим
Илмий кенгашлар фаолиятини хам. Агар сиз бу лавозимни рад этадиган булсангиз у
холда айнан уша сиз танкид килган академиклардан бирининг бу лавозимни жон-жон
деб кабул килиши аник.Бу демак Олий Аттестация Комиссиясининг фаолияти хам
кунгилдагидек булмайди деган гап. Агар шундай булмасин десангиз унга узингиз рахбарлик килинг”
деган ва шундан сунг Бек ака рози булган. Аммо у кишининг бу ма;сулиятли
лавозимдаги ишлари накадар кечаeтганидан биз бехабар эдик. Балким айрим санокли
кишиларгина Бек аканинг бу сохадаги ташвишларидан хабардор булгандирлар. Шу
сабаб А.Пулатов бир раисдошнинг Харакатга рахбарлик килишдан вактинча булсада
четлашиб колганини хам рахбарликни бир
кишига топшириш лозим деган фикрни тулдирувчи бир омил деб хисоблади. Бу
фикрни уртага ташлаeтган Пулатов “Бирлик” партиясидан ташкари “Бирлик” Халк
Харакатига хам якка узи раислик килишни мулжаллаeтгани аник эди. Узининг
Харакатга хам яккахокимлик килиш фикрини даврада утирган раисдош Шухрат
Исматуллаев сухбат бошиданок кайириб ташламаслиги учун Пулатов Ш.Исматуллаевдан
“Сиз нима дейсиз”-деб суради.Бу эгоистик, мансабпарастликка йугрилган фикр хам,
Шухрат акага берилган бу бетайин савол хам оддий килиб айтганда шармандали гап
эди - узини хурмат киладиган хар кандай демократик ташкилот учун. Ма;лумки, хар
кандай демократик ташкилот демократияни
аввало узидан, узининг бошкариш услубидан бошлайди.
Бошкарув услубида
демократик ан;ана ва тартиблар булмаган хар кандай ташкилот, у уз номини хох
икки карра демократик демасин, Низом ва Дастурини минг хил демократик моддалар
билан безамасин,амалда бундай ташкилот коммунистлар каби хеч качон демократик
булаолмайди.Шундан сунг бундай ташкилотнинг демократия куриш хакидаги гаплари
коммунистларнинг коммунизм куриш хакидаги сафсаталаридан фарк килмай колади.
…..Саволнинг хам
ноъулайлиги, хам бетайинлигидан нима дейишини билмай колган Шухрат ака бир
лахза каловланиб колди. У кишининг eз елкадошидан бундай саволни кутмагани аник
эди. Хали бу фикрни уйлаб куришга улгурмаган ва хамма узига караб турганидан
истихола килган Шухрат ака: “Ха, eзларингиз биласизлар, купчилик нима деса мен
хам шу” деди бугик овозда. А.Пулатовнинг бу таклифидан ва унга Шухрат аканинг
жавобидан орага огир жимлик чукди. Энди хамма масала бизга караб колган эди.
Биз e демократик харакатга диктаторлик бошкарувини ъeллашимиз eки уни рад
этишимиз лозим эди. Менда бирданига бу фикрга, я;ни Харакат рахбарлигини бир
кишига топшириш фикрига карши кескин норозилик ути оловланди. Аммо даврада
Хай;ат а;золари - Олим ака Каримов, Ботир ака Норбоев, Толиб ака Eкубов ва
Мадамин Нарзикулов каби eши улуглар булгани учун мен махмадоналик килмай, бир
муддат катталарнинг бирор нима дейишларини кутиб турдим.
Пулатовнинг таклифидан
сунг уларнинг купчилигини кунглида хам
бир хавотир пайдо булганлиги аник эди. Бу ерда энг нокулай ахволда колган
Шухрат ака эди. Абдурахим ака кура-била туриб уз елкадоши ва сафдошини,
Харакатнинг энг демократик, либерал рухдаги рахбарларидан бирини “Бирлик”ка
йулбошчилик килишдан четлатаeтган эди.
……Гапнинг тугриси, мен ва
мен каби куплаб “бирлик”чилар юзага келган муаммоларни маслахатлашишда купинча
Шухрат акага мурожаат килардик. У кишининг оддий инсоний ва очик
муомаласи,босиклик ила хар кандай масалага аралаша олиши ва карийб уларнинг
барчасини узининг уткир, аналитик фикри билан еча олиши eки жилла ъурмаса
ечимга тeгри йeл кeрсата билиши туфайли
купчилик Шухрат акани тинч ъeймасди.
Мен
узимнинг сал кам ун йиллик сиeсий фаолиятимдан келиб чикиб рахбарлар хакида бир
хулоса киладиган булсам, Узбекистондаги
энг кучли демократик сиeсатчилардан бири бу Шухрат Исматуллаев деб хисоблайман.
Бу
инсон узининг билими, маданияти,
дунeкараши, инсонларга муносабати ва
сиeсий тажрибаси билан жумхурият бошкарувидаги
етакчи лавозимларни гузал ва а;ло даражада бошкариш кобилиятига эга.
Хукуматда утирган амалдорларнинг миллатнинг ана шундай йулбошчиларини доимий та;кибга олиши, калтаклаши, сурокларга тортиши - бу халкимиз бошига тушган улкан мусибатдир.
Хуллас, давра керагидан
ортик жим тургач мени сабрим чидамай урнимдан турдим. Нечундир жуда
хаяжонланардим ва бунинг сабаби буюк нохаклик олдида турганим боис булса
ажабмас. Мен А.Пулатовнинг Харакатга бир киши раислик килиши хакидаги таклифини
кабул килиш нотугри булишини, Харакат
ичида “Бирлик”, “Озод дехкон” партиялари, “Тумарис”хотин-кизлар ва Эркин eшлар
уюшмалари каби ташкилотлар елкама-елка фаолият юргизаeтлари боис уларнинг
фаолиятларини мувофиклаштириб бориш каби улкан ишларни бир кишининг бажара
олиши амри махол эканлигини, Шухрат аканинг бу фикрга рози эканлигини эса тугри
тушуниш лозимлигини, я;ни у киши уз лавозими хакида бир нима дея олмаслигини ва
биз бу фикрни умуман кун тартибидан олиб ташлашимиз кераклиги хакида гапирдим.
Менинг бу гапимдан сунг
Пулатов яна жиловни уз кулига олди ва ковун тушириб ъeйганини сезди шекилли
дархол уни супуришга киришди.
У:”Ха, мундок уйлаб
карасам бу фикр менга хам сал хатога ухшаб туюлаяпти. Хазраткул айтаeтган
аргументлар жиддий, Шухратни узининг бу масалага муносабати эса хакикатан нокулай. Бу масала кун
тартибидан олинади.
Хуш, бу холда раисдошлар
масаласи кандай булади. Аввалгидек учта раисдош буладими eки икки раисдош билан
чекланамизми?” деб мажлисни давом эттирди.
Ана ушанда биз илк бор
жиддий тeънашдик.Бу тукнашувга купчилик эътибор бермади ва бу хато булди, зеро
мен бундай “чикиш” килганим учун эртасигаeк Курултойда жиддий жазоландим. Айни
пайтда хамма курултой билан овора булиб бу жазога хам э;тибор беришмади. Жазо
эса куйидагича булди:
Хар доимгидек ъурултой сунггида Марказий Кенгаш а;золари
ъолиб, улар уз ичларидан 12 Хай;ат а;золарини сайладилар. Номзодлар руйхатини
Абдурахим Пулатовнинг узи eъиди. Бу номзодлар
руйхатида Тошкент ва унинг вилоятида яшовчи фаоллар киритилган эди.Бошка
вилоятлардан Хай;атга а;зо сайланмас ва бунга сабаб килиб у а;золарнинг
Тошкентда деярли хар хафта бир марта буладиган Хай;ат йигилишларига кела
олмасликлари рукач килинар эди.
Мантикан бу тугри аммо демократик
бошкарув нуктаи -назаридан бу нотугри эди. Сал купрок бош котириб булсада
вилоятлардаги фаоллардан хам бир неча киши Хай;ат а;золигига киритилиши ва улар
билан Хай;ат йигилишлари масаласини
алохида хал килиш керак эди. Хуллас,ана уша такдим этилган руйхатда Хай;атнинг
доимий аммо хуъуъсиз а;зоси булмиш менинг номим йeъ эди.
Мен 1991 йил декабридан
бери,Тошкент вилояти кенгашининг раиси сифатида, А.Пулатовнинг таклифига
мувофик Хай;ат йигилишларида катнашиш хукукига эга булган эдим.Аммо карорлар
кабул килиш чоги, овоз беришга келганда мен кул ковуштириб утирардим. Мана энди
менинг чала-ярим Хай;ат а;золигим тула хукукли a;золикка айланаман деганда мен
Пулатовнинг окшомги стратегик режасига карши кутарган исeним туфайли яна четга
суриб ташланган эдим. Хай;ат а;золигига менинг уринбосарим Саидолим Окилов
сайланди. У илгари Тошкент вилоят кенгаши раиси эди ва 1991 йилги вилоят
курултойида унинг фаолияти ба;зур“коникарли” деб бахолангач ва у раисликка номзодлар руйхатидан уз
номзодини кайтариб олгач купчилик овоз билан мени вилоят кенгаши раислигига
сайлашган эди. Бу “купчилик овоз”ни мен Абдурахим Пулатовнинг протекцияси
туфайли олгандим. Айнан А.Пулатовнинг узи мени номзодимни вилоят кенгаши
раислигига таклиф килганди. Мендан ташкари яна уч кишининг (С.Окилов, З.Зиeмов
ва Ботир деган вилоят кенгаши раиси уринбосари) номзодлари таклиф килинганди.
Уларнинг уччаласи хам уз номзодларини кайтариб олишгач мен сайланган эдим. Мана
энди фаолиятсизлиги туфайли Тошкент вилояти кенгаши раислигидан бушатилган уринбосар
Харакат Марказий Кенгаши Хай;атига сайланган эди. Бундай манeврлар А.Пулатовга
хос булган парадоксал карорлар тупламига киради. Курултойдан сал олдинрок,
аникроги Марказий Кенгаш йигилишидан олдин бир марта ва Курултойдан сунг яна
бир марта биз А.Пулатов билан тукнашдик.
Бу хар икки тукнашувга хам
сабаб - мен олга сураeтган “Миллий Мажлис” гояси эди. Дастлаб мен бу гояни МК
йигилишида кутариб чикиб балога колдим. Барча МК а;золари куллаган бу таклиф
нечундир Пулатовга eкмади ва у мени уз eнига чакириб роса тергади:”Сиз мени
шарманда килаяпсиз!” деб. Нега ва кандай килиб мен уни шарманда килганимни мен
ушанда хам тушунмагандим, хозир хам тушунмайман.
Узбекистонда А.Пулатов
билан булган сунгги тeънашув Толиб ака Eкубовнинг хонадонида утказилган сунгги
Хай;ат йигилишларидан бирида юз берди. Уша кунлар “Миллий Мажлис” ташкилий
кумитасининг раиси Бобир Шокиров камокка олинган ва бу кумитанинг йигилишларида
катнашган 20 дан ошик мухолифат фаоллари сурокларга тортилаeтган эди. Сурокка
тортилаeтганлар ичида “Бирлик” раисдоши Шухрат Исматуллаев ва “Эрк” раиси
Мухаммад Солих хам бор эди. А.Пулатов Шухрат аканинг “Миллий Мажлис” буйича
сурокларга тортилаeтганида вахший ва конунбузар хокимият органларини эмас мени
айблай бошлади. Яъни, мен узимнинг, унинг фикрича, бетайин гоям билан Шухрат
акани хам сурокка тортилишига сабабчи булган эканман. Бу коммунист
итваччаларнинг айбловлари буйича хакикат эди чунки “Миллий Мажлис” гоясини улар
“хокимиятни зурлик билан эгаллаб олишга уриниш” деб хисоблашаeтганди. Купчилик
сиeсий ташкилотларининг рахбарлари катори Шухрат акага хам мен “Миллий
Мажлис”нинг лойиха-хужжатларини куриб чикиш учун бергандим ва улар хакида уз
фикрларини билдиришларини сурагандим. Эргаш Жураевнинг “Кимларга таркатгансиз
бу хужжатларни?”деган саволига эса руйи-рост жавоб бергандим-“Барча сиeсий
ташкилотлар рахбарларига”-деб. Унинг “Ким сизни “Бирлик” номидан “Миллий
Мажлис”га вакил килиб курсатди?” деган саволига эса “Мени узим гоя авториман ва
бу гояни жонлантирган ва кучайтирганларнинг барчаси, Я;ни ташкилий ъeмита
а;золари факат ташаббускорлар холос.Ташаббускорлар эса вакиллик сифатида
курсатилмайдилар, улар стихияли тарзда дунeга келади. Шухрат акадан бир
йигилишимизда “Сиз кимни “Бирлик” номидан вакил килиб курсатасиз?” деб Бобир
Шокиров берган принципиал саволга Шухрат ака “Хазраткулни узи ташаббускорлардан
экан, унинг узи давом эттираверсин ташкилий ъeмитада хам уз фаолиятини”-деб
жавоб бергандилар. Бу жавобни айримлар
мени “Бирлик”дан “Миллий Мажлис”га расмий вакил килиб курсатиш деб бахолашган эди,жумладан
Бобир Шокиров хам ва у Э.Жураевга берган курсатмаларида айнан шундай
деганди.Аслини олганда ташаббускорлар автоматик тарзда ташкилий кумита аъзолари
эдилар ва бу учун биз кушимча тарзда ташкилотимиздан хам ваколат олишимиз шарт
эмас эди.
Ана шу гапларни мен
А.Пулатовга айтиб бергач унинг мендан жахли чикиб кетганди. Мен рахбариятга
суроклар кандай кетаeтгани хакида мунтазам хабар бериб турардим ва бу хабарлар
халкаро масс-медиа ва инсон хукукларини химоя килиш ташкилотлари томонидан
eритилиб бориларди. Хуллас уша куни Толиб аканинг ошхонасида биз Абдурахим ака
билан каттик тортишиб колдик.Мен унинг менга килаeтган айблов ва дукларини
кескин кайириб ташладим. Чунки уша кунлари Э.Жураевнинг тинимсиз сурокларини
узиeк мени бугзимга келганди.Энди бунинг устига уз рахбаримнинг хам менга eпишиши жуда алам килди.Охирида
узини йукотиб куйган Пулатов:”Сиз кимсиз узи?Каердан “Бирлик”ка келиб
колдингиз?!” деб ушкира бошлаган эди менинг хам “жилов”им чикиб кетди ва “Сиз
узингиз кимсиз?Нима “Бирлик” сизнинг ота-бобонгиздан колган огородми?! - деб
кайириб ташладим. Бировлар Абдурахим акани, бошкалар мени четга тортишди.
Эртасига у киши мени ишхонамга телефон килиб узининг кечаги кизикконлиги учун
кечирим суради ва мен хам у кишидан уз сузларим учун кечирим сурадим. Биз аслан
кадрдон ака-укалардек жикиллашиб турардик ва мен Абдурахим аканинг хурмат
киладиган томонларидан бири - бу унинг кечирим сурай билгани эди - уз хатоси
учун. Аммо афсуски у кишининг бу гузал хислати ой ва йил сайин хиралаша
бошлади.
Аслида хокимиятга интилган
барча кучлар уз ракибларини имкон кадар эртарок уз йулларидан суриб ташлашга
харакат килишади. Улар уртасида кандайдир фарк булса, у худди ана шу “суриб
ташлаш”дагина кузга куринади, я;ни уларнинг айримлари очик майдонда беллашишни
хуш курсалар, айримлари оркаравотдан кесак-тош отиб уз ракибларини енгишга
уринадилар.
А.Пулатов “М.Солих энг
аввало 1989 йилдаги хатосини,я;ни хокимият билан келишув сиeсатини олиб бориш
таклифи оркали “Бирлик”нинг булинишига сабабчи булганини ва бунинг окибатида
мухолифат жиддий кучсизланганини тан олиши лозим. Ана шундан сунг у билан бирор
ишга биргаликда кул уриш мумкин”-дейди. Ха тугри,1989 йил сентябр`-октябр`
ойларида М.Солихнинг хокимиятга нисбатан тутган йулини биз, купчилик оддий
“бирлик”чилар кабул килмаган эдик.
Ундан ташкари 1991 йил
декабридаги Президент сайловларида”Эрк”демократик партиясининг номзоди сифатида
М.Солихнинг сайловда катнашишини хам биз кабул килолмадик. Ушанда хам хамма
эмас.Афандини гапи билан айтиладиган булса факат”аттанга наглат купчилик”шундай
фикрда эди.Шу жумладан мен хам. Бу купчилик узининг ашаддийлиги билан
СССР Олий Совети курултойларидаги “агрессивно-молчащее
бол;шинство” (жим ва жахлдор купчилик)ни эслатарди, фаркимиз-биз жахлдор ва
бакирок купчилик эдик.
1991 йил 15 декабрдаги
“Бирлик” халк харакатининг навбатдаги
кенгашида раисдош Бекжон ака Тошмухамедов ва харакат асосчиларидан Дадахон ака
Хасановлар: “Бирлик” сайловда уз номзоди билан катнаша олмаганлиги боис биз
демократларнинг ягона номзоди сифатида Мухаммад Солихни куллашимиз
керак.”Эрк”чиларга сайловда eрдам беришимиз керак. Шу учун айни соатларда
“Билимлар уйи”да булаeтган “Эрк” партиясининг сайлов олди мажлисига хозир
хаммамиз боришимиз керак” дейишди.
Аммо А.Пулатов “Аввало
кенгаш йигилиши хали тамом булгани йук. Йигилишдан кейин кимни у ерга боргиси
келса бораверсин.”Эрк”номзодини сайловда куллаш масаласига келсак буни
келинглар,мухокама килайлик.Менимча биз бу сайловни бойкот килишимиз
керак,конунбузарликлар булгани учун”деди. Мантикан ва тактик, я;ни куннинг
масаласи сифатида бу гап тугри эди. Аммо чукур мулохаза ва стратегия нуктаи
назаридан бу йул барча демократик кучлар учун хато йул эди. Бу хатони англаган
аммо агрессив купчиликка уз фикрини тушунтиролмаган Бекжон ака Тошмухамедов
трибунада утирган жойидан”Мен барибир Мухаммад Солихга овоз бераман”-деди ужар
боладек. Шундан сунг А.Пулатов “Сайловда кандай позицияда булиш, кимга овоз
бериш хар кимнинг узига хавола” деб мажлисни тугатди. Я;ни бу сайловга пассив
муносабат таклиф этилди. Бу билан Мухаммад Солих ва Ислом Каримовлар уртасида
деярли фарк йук деб курсатишга
уринилди.Аммо биз,агрессив купчилик,совук каллаларимиз билан шу фикрда булсакда
кайнок калбимиз билан барибир Мухаммад Солих тарафида эдик. У билан И.Каримов
уртасида ер билан осмондек,олов билан сувдек фарк борлигини биз жуда яхши
билардик.Шу жумладан Пулатов хам.Ана ушанда биз юрак амрини эмас балки
инглизчасига совук калла фалсафасини кабул килдик.Бизнинг бу хатоимиз вакт
утган сари кум ва тошлардан тозаланаeтган олтин мисол кун сайин, йил сайин
тобора равшанлашиб бормокда.Бунга асосий сабаблардан бири-бу И.Каримов
вахшийлашгани сари Мухаммад Солихнинг мухолифат йулбошчиларидан бири сифатида,
имон-э;тикодли оддий бир инсон сифатида,борган сари купчиликнинг хурматига
сазовор булишидир.
Мен оддий
бир “бирлик”чи сифатида камокдан
чиккач ва яна унга кайтиб тушмаслик учун мухожиротга юз тутар
эканман,купчилик оддий дустлар каторида бу инсоннинг оддий
хамдардлик,елкадошлик ва хамкорлик туйгуларини хис килдим. Айни пайтда собик
сафдошларимиз булмиш Мадамин Нарзикулов, Равшан Жураевлар томонидан мунофиклик
ва хурматсизлик курдим.Буларнинг ортидан
Абдурахим Пулатов хам менга карши кескин позицияга утди. Аслида у хам
мен хам ва барча мухожиротда юрган дустлар хам узаро хамдардликка мухтож эдик.
…..1991 йил декабридаги
Президентликка сайлов кунларига кайтадиган булсак, биз, я;ни купчилик
“бирлик”чилар “Эрк”номзодининг сайловда катнашиши факат хукуматга кул келади,
бутун дунe олдида Каримовнинг “сайлов демократия талаблари остида утди” деб узининг
галабасини конунийлаштиришга имкон беради” деб хисоблардик. Каримовнинг галаба
килишига эса хеч кимда шубха йук эди,зотан барча сайлов участкаларида унинг
компартиясининг одамлари хужайин эди ва иккинчидан,халк оммаси хали мухолифат
рахбарларини таниб улгурмаган эди.
Лекин бу дегани биз хак, “Эрк”чилар нохак дегани эмас хали.
Уша сайловлар
арафасида мен “Эрк”чилар
илтимосига биноан бир неча сайлов участкаларида кузатувчи булдим. Сайлов куни
САНИИРИ сайлов участкасининг комиссия а;зоси сифатида сайловчиларни руйхатга
олиб, уларга бюллетен; улашар эканман айни пайтда”Эрк”чилар берган “сайлов
кузатувчиси” гувохномаси билан сайловни боришини кузатар эдим. Комиссия
аъзоларидан булмиш Кадрлар булими ходими Светанинг бир неча бор айрим
сайловчиларга 4-5 тадан бюллетен` бераeтганини куриб уни тухтатдим ва бир
сайловчига биттадан ортик бюллетен; бериш мумкин эмаслигини уктирдим.Бу
хонимча”Какая разница?!” деб кузларини
катта-катта очиб менга тикилган эди, мен кузларимни ундан хам каттарок
очиб “Бол;шая разница!” дедим. Сал утгач у яна шумлигини давом эттираверди.
Мени бундан жахлим чикдида шартта бориб у бир рус кампирга тутган 3 та
бюллетенни тортиб олдим.Бундан кампирнинг хам, Светанинг хам, комиссия бошлиги,
институт касаба уюшмасининг раиси Зарифа опанинг хам жахллари чикиб додлаб
юборишди. Комиссиянинг бошка а;золари хам уларни тарафини олишди. Факат бир
киши мени куллади. Улар купчилик булгани учун бузгунчилик давом этаверди.
Зарифа опа менга :”Биз сайловчиларнинг сайловда катнашиш планини бажаришимиз
керак. Сиз эса планни бажаришга eрдам бериш урнига халакит бераяпсиз
ишимизга!”-деб шангиллади. Менинг
бундан бадтар жахлим чикдида бюллетен папкаси ва каламни отиб юбориб чикиб
кетдим “Билганларингни килларинг!”деб. Улар билан тортишиш бефойда эди, чунки
улар режимга содик куллардек хизмат килишар ва бу хизматлари учун оладиган
хурозкандларини хар кандай тажовуздан асрашга ахд килган эдилар.
Уйга кайтар эканман
йул-йулакай “Гул;шан” клубидаги Луначарский сайлов участкасини хам бир
“куриб”кетиш учун кирдим. Сал кузатиб турсам комиссия а;зоси булмиш мен катори
бир йигит худди Светадек бир неча бор сайловчиларга 4-5талаб бюллетен улашди.У
навбатдаги eши 50 ларга борган бир eзбек сайловчига нак бир даста бюллетен
берганида шартта бориб сайловчини кулидан тутдим ва гувохномамни курсатиб,
бюллетенларни тортиб олдим. Участка раиси 60 ларга борган хушмуомала киши экан,
менинг “Эрк”номидан кузатувчи эканимни билгач кечирим сураб, тартибни бузган
комиссия а;зосини тергаб куйди. Мен яна бир оз кузатиб тургач узим овоз
берадиган “Ташсел;маш” сайлов участкасига жунадим.У ерда олдинги участкаларга
нисбатан одам гавжум эди, чунки бу ер шахарнинг марказига якин булгани учун
ахоли зич яшарди. Сайлов комиссияси аъзолари хам 2 баробар куп эди. Лекин
тартибсизлик хам дуббел эди, бюллетенлар дасталаб таркатилар ва хеч ким бировни
мушугини “пишт” демасди. Мен куринишидан завод инженерларидан булмиш участка
раисини излаб топдимда унга булаeтган бетартибликни курсатдим. У менга “Узингиз
биласизку огайни, одамлар шундай овоз беришга урганиб колишган, мен бир неча
марта айтсам хам барибир яна давом эттиришаяпти. Бири хотиним касал деса
бошкаси чолим келолмайди дейди. Нима килиш керак? Йук десангиз овоз бермай
кетиб колади. Биз эса сайловчиларнинг сайловда катнашиш планини камида 70
% бажаришимиз керак” деди.
Яна уша алмисокдан колган
совет сайлов тизимининг бема`ни талаби. Мен”Аввало бу ишда план булмайди
ака.Сайловга келолмайдиганларнинг эса уйига кути кутариб бориш керак, конун
буйича ва бу учун сизга машина ажратилган” дедим. У мени олдимда комиссия
а;золарини бир оз тартибга чакирган булди аммо мен кетгач у уз хонасига кириб
кетиши ва бетартиблик давом этиши аник эди. Мен уларга хам кул силтадимда узим
хам овоз беришга чогландим.
Коммунистик партиянинг марказдан
тортиб то хар бир махаллагача eввойи утдек босиб кетган турача-гуломлари
томонидан тайинланган бу хизматкорлар узларига билдирилган “юксак” ишончдан
рухланиб уз хужайинларининг оeгини яхширок ялаб юлкашга астойдил бел боглаган
эдилар.Бундай мутеларча хизмат eлдим деганда бирор ойлик маош eки бирор путвка
билан, астойдил хизмат килганлар эса мансабчасининг бир погонага юкориланиши
билан кадрланишини барча тиланчилар жуда яхши билардилар.Бу оломон билан кураш
тузон билан курашишдек, eки Дон Кихотнинг тегирмонлар билан олишишидек гап эди.
Ха, токи бу оломон НИМА
КИЛАEТГАНИНИ онгли равишда тушунмагунча
у билан тортишиш бефойда.Бу менга чанкаган одамнинг боткок сувини
ичмокчи булаeтганда сиз уни тухтатмокчи булаeтган вазиятни эслатади.
Агар сиз унга “Бу сувни
ичма, eласан!” десангиз у сизга “Ахир ичмасам хам барибир eламанку” дейди. У
чанкок холда сув излашни давом эттиришдан кура захарли булсада жимирлаб турган
боткок сувини ичиб eлишни афзал куради. Унга сал сабр килса,салгина харакат
килса довон ортидаги чашмага етишини айтсангиз хам у сизга ишонмайди. Шунинг
учун у улардай чанкаб, эсини танимай колай деганда у билан тортишиш бефойда.Уни
чашма борлигига ишонтириш учун у ташналикдан холдан тоймай туриб унга чашмадаги
сувдан олиб келиб улашиб туриш керак эди.
Аслида “Бирлик” ва “Эрк”
айнан ана шундай ишлар билан машгул эди. Аммо ташна оломон купчилик, чашмага
бориб келувчилар эса ута озчилик эди. Бу сув ташувчиларнинг узлари хам холдан
тойиб келаeтган булсаларда, бор куч-кудратларини йигиб оломондан бир довон
олдиндаги чашмага катнашар ва олиб келган сувларини улашиб булгач яна чашмага
жунашарди. Аммо 2 йиллик муддат ичида 70 йилдан ошик муддат eмгир сувини ичиб,
судралиб келаeтган оломонни довон ортида хакикатан соф чашма борлигига
ишонтириш амри-махол эди. Бундай сал кам афсонага факат чашма сувини ичиб
курганларгина ишонишар, колганлар эса токи бу сувдан тотиб курмагунча унга
ишонишмасди.Ана шу холда бу буюк оломон 1991йил 29 декабрига келиб, холдан
тойиб ута ташна холда катта боткокликка етиб келган эди.
“Боткокдан сув
ичманглар,уласизлар!” деб хайкираeтган кичик бир гурухнинг овози узини боткокка
отиб, ифлос сувни ютокиб, чапиллатиб ичаeтган буюк оломоннинг шовкин сурони
остида кумилиб кетди.
……..Хуллас, мен хам нихоят
овоз беришга чогландим. Сайлов
бюллетенимдаги икки номзодни хам
учириб, уларнинг тепасига “Абдурахим Пулатов” деб eзиб, уни кутига ташладим, килган ишимнинг бефойдалигини
билсамда. Бу билан мен аламимни шу бир парча когоздан олгандим. Аламнинг
тугилишига сабаб эса хокимиятнинг маккорлик, шумлик ва кабихлик ила “Бирлик” халк харакати номзодини атайлаб
руйхатга олмаганидан эди. Аввалига улар (шахсан милиса майори, халк
депутати ва Олий Кенгаш Конунчилик кумитасининг раиси,хозирги пайтда Олий
Мажлисга раислик килаeтган Эркин
Халилов жаноблари):”Бирлик” бу табиатни мухофаза килиш харакати, Президентлик
сайловларига эса факат сиeсий ташкилотларнинг вакилларигина номзод курсата
олишлари мумкин”деб ошкора eлгон сузлаганди, бизнинг сиeсий ташкилот
эканлигимизни кура-била туриб. Чунки уларнинг Адлия вазирлигида руйхатга
олинган Низомимизда кeрга хассадек eзиб куйилганди: “Узбекистон “Бирлик” халк
харакати уз олдига мамлакат мустакиллиги ва
демократик кадриятлар карор топиши учун курашни максад килиб куйган
сиeсий жамоатчилик ташкилотидир”деб.
Хокимият ана шундай ошкора
конунбузарлик ва шумлик йули билан бизни сайловга уз номзодимиз билан
катнашишдан четлатди. Товба! Беихтиeр “Астагфирулло” деворасанда, качонки конун
яратувчи парламентнинг узиeк биргина одамнинг талаби билан узи яратган конунга,
уз мехнатига узи тупурса. Бу билан Узбекистон Олий Кенгашини эгаллаб турган 450
депутатдан 440 таси узининг аслида хеч канака халк вакили эмас балки сипо
кийинган, галстук таккан гуломлар тудаси эканлигини курсатди, аникроги, исбот
килди. E алхазар!
Шундан сунг биз номзод
курсатишнинг энг кийин йули, я;ни мустакил номзод курсатиш йулини танлашга
мажбур булдик. Уз номзодини сайловга куймокчи булган хар бир шахс республика
фукароси булиши, eши 25 ва ундан юкори(агар адашмаeтган булсам eш масаласида)булиши
ва энг асосийси-бу шахс унинг номзодини куллайдиган 60минг кишининг имзосини
туплаши шарт эди. Бу учун бизга жуда киска муддат-факат уч кун(!) колганди.Биз
барча фаолларни ишга солдик ва уч кун ичида 64минг имзо туплашга муваффак
булдик.Аммо кабихликни касб килган, “Бирлик”вакилини сайловга
якинлаштирмасликни узининг энг олий максади деб белгилаган хокимият ва унинг
малайлари бизнинг бу хукукимизни хам оeк ости килишди.Биз туплаган имзоларни
кабул килиши лозим булган хокимият гуломлари бизнинг имзоларни кутариб
бораeтганимизни эшитибок
Тошгорисполком биносидаги
хоналарини кулфлаб,шармандаларча кочиб колишди. Том ма;нода. Биз
кочаeтганларнинг сунггисини тутиб олдик. Бу бахти каро, омади юришмаган бир рус аeли эди. У иш вакти
тугаганини бахона килиб(соат 18.00 эди)кетишга шошилди. Раисдошимиз Шухрат ака
Исматуллаев: “Илтимос,биздан мана бу имзолар тупланган бюллетенларни кабул килиб,сейфингизга
кулфлаб куйинг. Биз уларни бугун топширмасак эртага кеч булади. Бугун сунгги
кун. Биз уз вактида келдик. Мана соат энди 18.05 булди. Ундан ташкари сизнинг бошлигингиз “шошмасдан олиб
келаверинглар,биз сизларни кутиб утирамиз “деганди.
Хозир сиз факат бугунги
сана билан уларни кабул килиб олинг.Майли, уларни бошка кун келиб биргалашиб
санаймиз” десалар хам у хотин унамади : “Менинг хакким йук бу хужжатларни
сиздан кабул килишга. Менга хеч нарса кабул килмасликни тайинлашган”
деди. Аслида бу ерда учинчи маротаба конун бузилаeтган эди. Чунки номзодни куллаганларнинг имзолари куйилган
бюллетенлар соат 24.00гача кабул
килиниши лозим эди. Аммо барча бошка конунлар каторида бунисининг хам
Узбекистон деб аталмиш мамлакатга хеч кандай алокаси йук экан. Бу конунларни хохлаган мамлакатингизда
куллашингиз мумкин эди лекин факат хокимиятини жиноятчилар эгаллаб
олган Узбекистонда эмас. Мен аввалига “Дипломатия уюшмаси” вакили Алишер билан
кейин у чарчаб кетиб колгач бир узим Трактор заводи eтокхоналарида хонама хона
юриб,сунгги уч соатда эса метронинг”Октябр` инкилоби” (хозирги “Амир
Темур”)бекатида туриб 300 дан ошик имзо туплаган эдим. Барча фаоллар уч кун
югуриб елиб роса холдан тойган эдик.
Аммо соат 17.45да Шухрат ака “Булди етади.Имзолар 64 мингдан хам ошди.Колгани
колсин,уларни санашга вакт йук”- дегач биз бюллетенларни когоз пакетларга солиб
Тошгорисполкомга югурган эдик.Керагидан ортик имзо туплаганимизни билгач
чарчокларимиз бир зумда таркаб кетганди. Аммо бизнинг бу хурсандчилигимизнинг
умри нихоятда киска экан, унинг бели “Тошгорисполком”остоналаридаeк
синдирилди. Хокимиятнинг шумлиги бизни
нихоят даражада газаблантирди. Охимиздан тутун таралар аммо бизнинг арзимизни
тинглайдиган хеч ким йук эди eн атрофда.
Уша кунлардан бирида
“Эрк”чилар бизни штабга келиб колишди.
Куннинг мавзуи якинлашиб келаeтган
сайлов хакида булгани учун биз бир оз хокимият каллобликлари устида
сухбатлашдик. Шунда мен уларга: “Сизлар
сайловга катнашиб нотугри
килаяпсизлар. Биринчидан, Хукумат “сайловни демократик рухда, алтернатив
номзодлар иштирокида утказдик” дейиш учунгина сизларнинг номзодларингизга унда
катнашишга имкон бермокда холос, хакикий демократик сайлов учун эмас. Мана,
улар Мухаммад Солихга хам барибир имкон беришмаяпти, сайловчилар билан
учрашишга, радио-телевизорда чикишлар килиб, уз дастури хакида гапиришга.
Иккинчидан, бизга аза
бeп турганда сизлар гуeки туйга катнашаяпсизлар.
Фараз килингки,
“Коммунист”, “Бирлик” ва”Эрк”деган уч кишлок eнма-eн жойлашган. ”Коммунист” ва
“Бирлик” кишлоклари уртасида узаро жанжал чикиб, туполонда”Бирлик”кишлогидан
бир киши нобуд булган.
Эртасига”Коммунист” кишлогидагилар туй килмокдалар, айни пайтда “Бирлик”
кишлогида эса аза.
Туйчилар:
”Хакикий туй мехмонсиз
булмас,
Яккамоховнинг оши ширин
булмас”
деб “Эрк”
кишлоги жамоасини туйга таклиф килмокдалар, ошларини ширин килиш учун.
Азага эса ма;лумки барча eру дуст, биродарлар ва охиратни уйлаганлар узлари
келиб хамдардликларини изхор киладилар. Хуш,сизлар нима килаяпсизлар?”-дедим.
Улардан садо чикмади.
Сайлов хам утди, Компартиянинг биринчи котиби, Олий Кенгаш Президентликка
сайлаган Ислом Каримовни энди
Узбекистоннинг гуeки 86% сайловчилари Президент этиб сайлашди.Марказий
сайлов комиссияси “Мухаммад Солих 12,8% овоз туплади” деб хабар килди.
1991 йил 30декабрдан
э;тиборан Ислом Каримов ”Мана, мени халким сайлади”деб халк номини рукач
килишни бошлади ва шу кундан э;тиборан у eзининг барча жиноятларини ана шу узи
сeккан халк номидан киладиган булди.
Орадан бор-йуги 2 хафта
утгач у ана шу халкнинг бир бутун нонини тортиб олди ва бутун нонни нак
5булакка булиб, кейин унинг бир булагини уни сайлаган халкка кайтариб берди.Бу
Каримовнинг унга овоз берган 86% халкка хакикий тухфаси эди,унга овоз
берганлари учун.Ноннинг колган 4 булагини у нима килди-бу eлгиз худога аeн.
Бизга аeни шуки, у халкдан тортиб олган ноннинг колган 4 булагини
Милиса,КГБ,узининг гвардияси, амалдор гуломлари, кугирчок хокимлар армияси ва харбий гуломларига (оддий
аскарлар бундан мустасно албатта) улашди.
1992 йил 16 январидан
э;тиборан Президент Каримовнинг №1-ракамли Фармони олийси чикди (уларнинг
хисоб-китоби буйича бу фармоннинг раками 145/92 ми eки шунга eхшаш, аммо аслан
№1-сайловдан сунг хисобласак). Бу фармонга биноан барча озик-овкат
махсулотларининг нархи бирданига 5 баробар кутарилди! Я;ни, 15 январда 24 тийин
турган (ярим кило чикадиган) бир буханка нон 16 январда 1сум 20 тийин булди.
Унинг устига сиз бир буханка нон олиш учун пулдан ташкари купон хам беришингиз
шарт эди. Соглом фикрга асосан,
нарх-наволарни бундай сакратишдан олдин халкнинг ана шу нархларни тулай
оладиган маош ва нафакалар билан таъминлаш лозим эди.Аммо качон
коммунист-амалдор итваччалар соглом фикрлаганки бугун тeсатдан шундай фикрлашга
тушсин. Улар хамишагидек бу сафар хам катта хатога йул кeйишди.
Биринчидан,маошлар ва
нафакалар 5 баробар эмас,балки 3 ва 3,5 баробар кутарилди, холос, я;ни хукумат куппа-кундузи
халкнинг чунтагига угирликка тушиб, унинг маошининг чорагини умариб
кетди.Кизилларнинг кип-кизил угирлиги. Иккинчидан,бу маош ва нафакалар купонлар
билан биргаликда ахолига нархлар кутарилишидан бир хафта олдин,яъни 10январдан
эътиборан берилиши лозим эди.Аммо качон коммунист итваччалар хатто уша узлари
чикарган,бетайин булсада,конун ва карорларини вактида бажарганларки,бугун
тусатдан уларни бажаришга тушсин?
Бу Фармоннинг
илк зарбаси энг аввало камбагал оилалар ва успирин талабалар бошига тегди.16-январда
хали хокими-мутлакнинг фармони-олийсидан хабари йук успирин талабаларнинг
хонасида нони ва шакари колмаганлари ярим уйку аралаш, йeлйeлакай кузларини
йиртиб очиб эрталабдан нон дуконига кела бошладилар. Аввалига нон дукони не
учундир анча кечикиб очилди ва бунинг
окибатида дукон олдида бир пасда 20-30та талаба тупланди. Нихоят дукон
очилиши билан eзини ичкарига урган ва тезрок eзининг хушбуй хиди
билан иштахани кeзгаeтган нонни олиб, йeлдаeк уни яримини еб кетишни
мeлжаллаган йигитларни сотувчи такка тухтатди.
У бири 30 тийин,бошкаси 50 тийин узатаeтган талабаларга карата:”Бугундан
бошлаб ноннинг нархи 1суму 20 тийин булди. Ушанда хам нон купони борларга
сотилади” деди.Узлари укийдиган дорилфунунларнинг тебса тебранмас рахбарлари
касрига на салгина оширилган нафакани, на купонни олишга улгурмаган оч
талабалар,хатто айримларининг кeлларида ана шу кимматбахо нонга етадиган
чакалари бeлиб хам уни ололмай гарангсиниб, дукон пештахтасидан чекинишга
мажбур булдилар. Аммо эрталабдан хали туз тотмаган, овкатга eч,
eсиб-улгайишнинг энг актив фазасига
кирган ва бундай бетайин фармондан норози булган айрим талабалар жахл
билан кeлларидаги бор пулларига
нон беришни талаб кила бошладилар. Сотувчи
эса eжарлик билан
ла;нати купонни талаб килаверди ва жанжални кандай бостиришни билмай
талабаларни дукондан хайдаб сунг уни `пди. Очлик ва нохакликдан газаби кeзгаган талабалар ноилож таркашга мажбур
булдилар- кейинрок купчилик булиб кайта йигилиш учун.
Орадан бир-икки
соат утгач,хоналарида кечаги котган нонларини еб нонушта килиб утирган бошка
талабалар хам бир зумда вокеадан хабардор булишди. Нон ололмаган оч
талабаларнинг айримлари `н атрофдаги ошхоналарга бориб овкатланмокчи булдилар.
Аммо у ерда хам
шу ахвол эди.Кечагина 1 сум булган бир коса лагмон бугун 5 ва хатто 8 сум
булганди.Бунака нархларни талабаларнинг чунтаги кутармасди. Айрим пули борлар
“э,нима булса булди” деб киммат овкатларни олишга мажбур булдилар,
пули хар кунга мулжаллаб куйилганлар эса бир утиришда бир
хафтанинг харажатини кетказишни истамай,оч-нахор холда уз хоналарига кайтдилар.
Норозилик соат сайин кучая бошлади. Соат 16ларга бориб нон дукони атрофида
500га якин талаба тупланди. Халкнинг тупланганини курса тиззалари калтираб,
ириллайдиган кизил итваччалар дархол юкорига дод солиб
югуришди.
“Талабалар
шахарчада ноконуний митинг утказишаяпти, туполон килишаяпти, талон - тарож
бошланиш арафасида.Тезрок кушин юборилмаса ахвол чаток!”
Бу
хабардан вахимага тушган Каримов тезда
кушин туплашга буйрук берди.
“Хар кандай йул
билан бостирилсин!” Бу буйрук Каримовдан туппа-тугри Ички ишлар вазири Зокир
Алматовга, ундан туппа-тугри Тошкентнинг шундоккина бикинида, Талабалар
шахарчасига энг якин жойлашган Ички кушин батал;они бошлиги майор Сафинга яшин
тезлигида кетди.
Хукуматнинг
тай`ргарлигидан хабари йук талабаларнинг фаоллари митингни тартибга сола
бошладилар ва узларининг вакилларини Президент кабулига жунатишни келиша
бошладилар. Купчиликнинг фикри буйича
Мустакиллик майдонига юриш килиб боришга ва у ердан Президент кабулхонасига
вакилларни жунатишга келишилгач юриш бошланди.
Аммо талабалар
шахарчадан чикишга улгурмай тезкор махсус кушинлар огир юк машиналарида етиб
келдилар.Улар чор тарафдан талабаларни шахарча марказига сура бошладилар.
Хакикат излаб
калтакка учраган,нон сураб таeк еган талабаларнинг сафи бу вахимали куч олдида
чекиниб, камайиш урнига eшлик шижоати ва хакикатга нихоятда чанкоклиги туфайли
борган сари кенгая бошлади.
Балки айнан ана шундай шижоат борлиги туфайлигина
инсоният бокийдир ва хамиша буюкликка, кенгликка, эркинликка, юксакликка
интилар. Бундай хис-туйгуларни зирхли машиналар, автоматлар, дубинкалар ва
этиклар билан тухтатиб булармикин?
Айни пайтда
хукумат шахарчага кириш ва чикишни тухтатишга буйрук берди.Соат 19.00 дан
бошлаб ким булишидан кат;ий назар хеч ким шахарчага киритилмади хам чикарилмади
хам.Бу хукуматнинг eвуз бир ниятни амалга оширишга тайeргарлик кураeтганидан
далолат берарди. Ора-сирада радиокарнай
оркали махсус кушин бошликлари талабаларга “Таркалинглар!” деб бир неча бор дук
килиб хам курди. Аммо оддийгина нон сотиб олишдек илтимоси бажарилмаган ва
хукуматнинг eвуз ниятидан бехабар талабалар таркалмай уз жойларида
туравердилар.Барча укитувчилар шахарчадан
кетиб, eн-атрофда бегоналар колмагач махсус кушинларга хужумга утиш хакида буйрук берилди. Автоматлар билан куролланган, бошида каска,
белига дубинкаларни кистириб олган солдатлар бирданига хужумга утишди ва
эсанкираб колган талабаларга карата чор тарафдан дулдек ук eгдиришди. Каeкка
кочишини билмай бир дам талмовсираб колган талабаларнинг олди кисми eк
eмгиридан киркилган новдалардек йикилишди.
Фашистларнинг “Рухий атака” усулини кeллаб талабаларнинг сафини бузган
Каримов кeшинлари маст-аласт безорилардек бeкириб успиринларга ташланишди.Улар
энди кeлларига дубинкаларини олиб хар бир талабани беаeв калтаклашга, кочаeтган
талабаларни оркаларидан кувишга тушдилар. Кочолмай йикилган талабаларни хам тепиб, хам калтаклаб кушин шахарчага
мугуллардек eпирила бошлади. Улар
eтокхоналарга кочиб кириб кетаeтган талабаларнинг оркаларидан кувиб кириб,
хоналарнинг эшикларини тепиб синдира бошладилар.Тор хоналарда куркиб, хеч
каeкка чикмай утирган успирин йигитлару-кизлар аралаш хамма бирдек калтак
остида колди. Хоналардан бирида якинда
турмуш курган эру-хотин талабалар хам, eш келинчак булмиш хомиладор талаба хам,
бошка бир хонада якинда куричаги
операция килиниб, курпа тушак килиб eтган бемор талаба хам, митинглар ва
шовкин-сурондан куркадиган ва шу
туфайли митингга катнашмаган талаба кизлар хам - хамма бараварига аeвсиз
калтакланарди. Синмаган эшик, eрилмаган бош ва бадани кукармаган талаба
колмаган эди. Пастки каватлардаги калтаклашлар, курсдошларининг чинкирик ва
дод-войларини эшитган, бостириб келаeтган кутурган солдатларнинг
турку-башарасидан куркиб кетган юкори каватдаги талабалар хоналаридаги
стол,стул ва шкафларни зинапояларга eйиб ташлай бошладилар. Куркувдан хамма
кулига илинган нарсани пишкириб келаeтган солдатлар устига ота бошлади. Биров
гимнастика гирасини отган, биров кайнок сувни бостириб келаeтганлар устига
агдарган, биров матрасини отган.
Аммо бу
кучсизгина каршилик - калин кийинган,
темир каскани кeзигача бостириб олган, тиш-тирногигача куролланган солдатларга
чивин чакканчалик хам кор килмас, улар куролсиз ракибининг калтак остида
чалажон типирчилаб колаeтганидан завкланиб бадтар кутуришар эди.
Уша маш;ум
Талабалар окшомида бу
норасида успиринларнинг канчаси шахид булганини ханузгача хеч ким аник
айта олмайди. Ким йигирмата, ким уттизта талаба нобуд булди дейди. Хукумат уз
жиноятини яшириш учун каттик тиришди.Энг аввало 100дан ошик”Тез
eрдам”машиналари зудлик билан ишга солинди. Уларга ярадор eки шахид
булган талабаларни шахарнинг турли бурчакларидаги
касалхоналарга элтиб ташлаш,уларнинг улигини хам тиригини хам олдига хеч кимни
киритмаслик, хеч кимга касалхонага олиб келинган талаба хакида хеч кандай
ахборот бермаслик кат;ий буюрилди.
”Тез eрдам”
фелд;шерларидан бири бундай буйрукни бажаришга виждони чидамай шахсан биргина
унинг машинасида 3 талабанинг мурдаси
касалхоналардан бирининг моргига олиб бориб ташланганини талабаларга
билдирди. Аммо талабаларни жазолаш шу билан тугамади. Эртасига,17 январда
калтаклаш, тахкирлаш,камаш яна давом этди. Хукумат бир окшомда улгурмаган эди, шахарчадаги барча талабаларни
бирма-бир жазолаб чикишга.Кон хидини олган бeри бадтар кутурганидек, окшомги
чегара билмас (уларнинг тилида “беспредел”)жазо операциясидан рухланган,
eшларнинг конини тeкиб унга туймаган Каримовнинг кутурган солдатлари
огизларидан купик сачратиб яна хужумга отилдилар. Бу сафарги хужумни полковник
Урайим Абдуганиев бошкариб турди (кейинчалик
у Узбекистон божхоналари
бошлиги, генерал унвонини олди, ушбу кунда у Самарканд вилояти ички ишлар
бошкармаси бошлиги лавозимида ишламокда).Талабаларни калтаклаш Республика бош
прокурори Буритош Мустафоевнинг, окшомги отишмадан хабар топиб келган куплаб
журналистларнинг,”Бирлик”,”Эрк” ва бошка жамоат ташкилотлари вакилларининг ва энг ачинарлиси - ана шу калтакланаeтган талабалар ва уларнинг
ота-оналари сайлаган Олий Кенгаш депутатларининг кузи унгида ошкора давом
этди.Бош прокурор гуeки eшларни арзини тингламокчи булиб, уша пайтда бир неча
дакика шахарчада пайдо буп колганди. У кандай пайдо булган булса шундай тезда
куздан гойиб булди.Ана шундай купчилик жамоатчилик вакиллари олдида режим
узининг, Ал;берт Мусин eзганидек, йирткич башарасини ошкора намоeн килди.
Бу билан режим
:”Мана,куриб куйларинг хаммаларинг:
Кимки бизга карши чикса
шартта-шартта отамиз!
Барча биздан
норозиларнинг холи ана шундай тугайди!”-демокда эди. Бу зулмни уз кузлари билан
куриб турган соткин миллатвакиллар орадан бир ой утгач, шу фожеа бeйича
тузилган комиссиянинг “Фожеанинг бош сабабчиси ва айбдори талабаларнинг узи”
деган хулосасига имзо чекдилар. Бу билан аслида улар уз башараларининг устига
уз кeллари билан кора чизик тортдилар.
Нихоят, 18-январга келиб
хокимиятнинг талабаларга карши хужуми
тухтади.Тонг сахарда уйкусидан судраб келинган фаррошлар ва сув сепар машиналар
утган икки кун ичида тукилган успирин талабаларнинг асфал;тларда зардоб булиб
котиб колган кип- кизил конларини
ювишга киришиб кетдилар.
Бегунох тукилган конлар eз эгалари каби eжарлик билан йeколишни
истамас, фаррошнинг каттик супургисию “Зил” машинасининг кучли босим остида
тизиллаб отилаeтган сув хужумига карши туришга интиларди. Аммо куeш ва алам
тафтидан корайиб кетган конлар охир-окибатда асфал;тлардан ювиб ташландилар.
Уларнинг кисмати хам eзлари тарк этган eш таналар каби огир ва мусибатли
тугади. Конларни юваeтган фаррош онахонларнинг унгсизгина кeз eшлари
успиринларнинг конларига кушилиб арикларга окиб кетди.
“Илойим сизларни конларингни тукканлар балога йeликсин
болажонларим!”-деган фигонли нола бор эди онахонларнинг калтираeтган лабларида.
Майдон, йул ва
йулаклар тозалангач, берган буйруги не чогли бажарилганини кeриш учун эрталаб
соат 8.00 да жанг майдонига Каримовнинг шахсан узи кириб келди.Унинг
кисик кeзлари окшомги уйкусизлик ва кон;якдан кизариб, лаблари ва юзи эса
совукданми, газабданми гезариб кетганди.
Козонган
галабасидан унинг кунгли тулмади шекилли, бу галабани тула-тукис мустахкамлаш
учун у талабаларнинг авангарди бeлмиш 1 ва 2 курсда eкувчи 5 мингдан ошик
eспиринларни eз вилоятларига бадарга килишга буйрук берди.
Ана шундай
йуллар билан жиноят излари буткул тугатилгач, юртбоши пайт борида, фарзандлари
шахид ва ногирон булган,омон колганлари пойтахтдан кувилган талабаларнинг
ота-оналари ва кенг жамоатчиликнинг аламдан тутаeтган фикри унга карши
оловланмай туриб уни учиришга отланди.
Жаллоднинг “инсонийлик” миссияси, яширишни иложи бeлмай халок булганликлари
барчага аeн булган икки талаба -Санжарбек Боражабов ва Камариддин
Ортиковларнинг
ота-оналарига та;зия изхор
килишдан бошланди. У хатто уларнинг бирини азасида иштирок хам этди, оркасидаги
80та
сокчисининг куриги остида.Ха,одамнинг узини жони ширинда.Бировники эса хар
холда бировники, у хатто гудак булганда хам!
Шундан сунг
вилоятларга сургун килинган талабалар учун барча самолeт, поездлар ва
автобуслар уч кун бепул килинди.Бепул булса хамма уйига югуради деб мулжаллади
чамаси хукумат.Бу билан улар гуeки товон тулашмокда эди, уз жиноятлари
учун.Аммо улар товоннинг киймати жуда хам кимматлигини билишмасди ва хамон
билишмайди.
…..”Eш авлод-миллат келажаги” деган сийкаси чиккан гаплар соддадил
одамлар учун чикарилган. Мен энг аввало ана шу “миллат келажаклари”дан эхтиeт
булишим керак. Мендек одамга карши овоз беришди-я сайловда, курнамаклар. Мен
сенларга курсатиб куяман тарбияни. Отангдан эшитмаган сукишни, онангдан
эшитмаган каргишни, зуравондан емаган калтакни мана мендан эшитасанлар, мана
мендан ейсанлар. Кисибгина, айтганимга юрмаганларни ахволи кандай булишини
хамманг куриб куй! Хали сенлар Каримов
кимлигини билмабсанлар! Курмаганларинг курасан, билмаганларинг биласан! Хаммаси олдинда, омон булсак
кураверасанлар”-деб фикрларди уша дамда газабдан юзи
чатнаб кетган юртбоши.
Хуллас,бу сайловда “Эрк”
партияси бир ютукка ва бир зарарга
эришди. Ютуги – халк орасида “Эрк” партияси ва Мухаммад Солих
анчагина танилди. Зарари-“Бирлик” ва “Эрк”уртасидаги ва айникса уларнинг икки
рахбари уртасидаги жарлик янада чукурлашди. Менинг наздимда. Аммо хаeт
карама-каршиликлар ва чигалликлардан иборат. Мен хали
умрим бино булиб бирорта инсонни
учратганим eки у хакда эшитганим йукки, унинг хаeти бир текис ва равон утган
булсин ва у хеч бир хато килмаган булсин. Халику бир одамнинг
хаeти экан, сиeсий ташкилотларнинг
хаeти унданда чигал ва карама-каршиликларга бойдир.
Бир нарса жуда мухим-
Оллох насиб этган бу хаeтда хар ким узича яшашга ва узича курашишга тула
хаклидир. Бу демак, хар бир инсон узи уйлагандек яшаш ва узи уйлагандек кураш
услубига эга. Хар бир инсон уз хаeти ва кураши чогида кандай яшагани ва кандай
курашганига караб нималаргадир эришишга, кандайдир муваффакиятлар козонишга,
хатолар килишга, маглубиятга учрашга, йул куйган хатоларидан хулосалар чикариш eки чикармасликка, яна курашишга,
яна хато
килишга ва яна
нималаргадир эришиб, нималарнидир йукотишга тула хаклидир.
Эразм Дарвин айтганидек,
бу хаeт аслида бир умр курашдан иборат. Ана шу хаeт ва кураш жараeнида бир
нарса eдда турмоги керак - барча яхши-eмон ишларинг учун бир кун жавоб
бергайсан. Охиратни бир дакика булсин унутган одам йулидан адаша бошлайди.
“Келадиган жазоси охиратда экан, хозирча бу дунeда билганимча яшаб колай” деб
уйлайдиганлар каттик янглишадилар, зеро олий савол-жавобдан олдин, бу дунeда
хам оллохнинг уз бандаларидан сурагувчи нарсаларибор. Мабодо сиз оллох буюрган
йулдан огар экансиз, жазо сиз кутмаган жойдан, тусатдан каршингиздан чикиб
колади.
Хоратиус бу хакда шундай
дейди: ”Гунохнинг доимий та;ъибчиси жазодир”.
Масалан, гохида хеч бир сабабсиз киши касалланади eки теп-текис
йулида кокилиб кетади, e эсидан огиб колади eки бирор кор-хол юз беради. Булар оллох буюрган йулдан окканингиз
учун сизга келган дастлабки
огохлантиришлар,холос.
Бундай холлар юз беришига
сабаб эса
-
Узингиз;
-
килган ва килмаган ишингиз(я;ни,гунох ишни килиб,
лозим булган ишни килмаганингиз),
-
тилаган (eмон) ва тиламаган(яхши) ниятингиз,
-
куриб курмаганга(зулмни, жиноятни)олган ва курмасдан
курдим деган(тухмат, бухтон, eлгон) нарсаларингиз,
-
укиган(бузук асарлар) ва укимаган(зарур асарлар),
-
эшитган (ахлоксиз нарсаларни) ва эшитмаган(керакли
ва мухим нарсаларни),
-
айтган (ахлоксиз, купол сузларингиз) ва айтмаган
(фойдали, аклли, ширинсухан сузларингиз) нарсаларингиздир.
“Булар нималар
экан-а? Нимани нотугри килдим экана?” деб
кейин кийналиб юрмаслик учун шу бугун эрталаб тургандан тахорат олиб, бомдодни
укиб, намоз сунггида билиб-билмай килган гунохларингиз учун оллохдан узр сураб,
кейин яхши ниятлар килинг. Агар кунингиз ана шундай бошланса, ишончингиз комил
булсинким,оллох сизнинг гунохларингизни кечиради ва сизни уз панохига
олади.
Аслида турт мучали сог хар
бир инсон узи килган ишнинг не чогли хак eки нохак эканлигини жуда яхши
англайди. Килган ишининг узига, якинларига ва бировга фойдами-зарарми
келтиришини билади. Агар билмаса, демак уша ишни килмай туриш керак, токи унинг
окибати нималарга олиб келишини сал булсада тасаввур килмагунча.”Олдин пичокни
узинга ур, огримаса бировга ур”.
Гохида яхши ният билан
килган ишингиз хам e узингизга e бошка бировга
зарар келтириши мумкин. Хуш,бу холда сиз гунохкор буласизми? Ха,гунохкор
буласиз,чунки ниятингиз холис булгани билан амалиeтингизни натижаси мавхум
(яхши – eмонлиги нома;лум) булган.Сиз килаeтган ишингизнинг натижаси кандай
тугашини билмай туриб бу ишга кул ургансиз.Бу ишингизнинг натижасида узингизга
eки бировга келтирган зарарингизни куриб оллохга eлворсангиз у сизни кечирар
аммо зарар курган одам хам сизни кечириши лозим.Чунки оллохнинг бандалари
бир-бирларига харгиз азият етказмасликлари лозим. Гохида оллохнинг адашган
бандаси килаeтган иши гунох eки нотугрилигини билади лекин у ишни килмасликдан
узини тия олмайди. Я;ни у шайтоннинг гапига кириб уша ишни килади. Шайтонни
енгишнинг ягона йули эса тоат-ибодат ва хамиша оллохни ва мухаммад
алайхисаломни eдда сакламокдир. “Ло-илохо ил лоллоху Мухаммади расуллоллох”.
Купчилик донишмандларнинг
неча минг йиллик тажрибасидан ажиб бир хулоса килинганки, агар уни барча инсонлар хамиша eдда сакласалар, бу кимматли
хулоса уларга тугрирок яшашга кумак беради.Бу хулосанинг магзи шундан иборатки,
хаeтда “нокулай вакт”,”нокулай давр”, “нокулай жой”,”нокулай вазият” ва
“нокулай суз” деган нарсалар бор.Нега шундайлигини оллохдан бошка хеч ким
билмайди лекин шу беш нарса мавжуд.Яратган парвардигорга шукрлар булсинким,у
инсонларга шу нарсаларни маълум килган- аммо уларни тушуниб олиш инсонларнинг
узларига юклатилган. Донишмандлар ана шу 5 нарсани тушуниб етгач,уларнинг
накадар мухимлигини бизга eзиб, мерос килиб колдиришган.Аммо донишмандлар
харчанд уринишмасин бу нарсаларнинг сирини аниклай олишмаган ва уларни аксиома сифатида кабул килишни
маслахат килишдан узга чоралари колмаган.
Шундан сунг улар масалани
тугилиш сабабини эмас балки уни ечиш усуллари хакида бош котиришга тушганлар.
Узок йилги кузатувлар натижасида мучал,гороскоп, ва нихоят биоритмлар
теориялари яратилган. Хар бир инсоннинг хаeти, келажаги мучал буйича тахмин
килинганда ва бу
тахминларнинг 80%га якини тугри чикиши аникланган. Хитой
гороскопи буйича тугилган пайти йил, ой
ва соатларгача аникланган одамнинг келажагини тахмин килиш янада такомиллашди.
Биоритмлар буйича эса инсоният узининг”ун беши eруг ва ун беши
коронгу”кунларини аниклаш имконига эга булди. Куплаб давлат рахбарлари ва йирик
сиeсий арбобларнинг ана шу билимларга эга булган махсус маслахатчилари борлиги
бугун купчиликка сир эмас. Айникса биоритмлар жадвалидан фойдаланган
спортчиларнинг айнан физиологик ритмлари юксак
нуктага етган кунларда эришган ютуклари хам юксак булган.
Бу биоритмлар инсоннинг
жисмоний, эмоционал ва интеллектуал холатларининг кайси кунларда ижобий ва
кайси кунларда салбий булишини аниклашга eрдам беради. Уларнинг хар
бири даврий булиб, уларнинг бири
хар 13 кунда, иккинчиси хар 14кунда ва нихоят учинчиси хар 16кунда салбийдан
ижобийга узгариб туради. Ана уша ижобий кунларда,масалан жисмоний холатингиз
буйича олинса,сиз узингизни бардам ва тетик хис килиб юрасиз,иш килиб
унча-мунчага чарчамайсиз,ва аксинча жисмоний биоритмларингиз салбий булган
даврда салга холдан тойиб кетасиз,ишингиз юришмайди,иштахангиз бугилади, у
eк-бу eкка бориш eкмайди ва хоказолар. Эмоционал ва интелектуал биоритмларда
хам айни холат юз беради. Шунинг
учун олимлар
биоритмларингиз салбий булган кунларда огир ишлар килишни, сафарга чикишни,
масъулиятли учрашувлар утказишни тавсия килишмайди. Биоритмларнинг даврлари
тугилган соатингиздан бошлаб уз синусоидаларини чиза бошлайди ва уларнинг
частотаси хар хил булгани учун камдан кам холларда улар параллел куринишга эга
булади. Я;ни, эмоционал даврингиз ижобий булган кунлар жисмоний eки
интеллектуал даврингиз салбий булиши eки унинг акси булиши тез-тез учрайди.
Олимлар фикрича,
биоритмларнинг энг хавфли нуктаси- бу
уч биоритмнинг бир нуктада кесишган
куни хисобланади.Бундай холат киши хаeтида бир йилда бир eки икки марта учраши
мумкин.Ана уша “инкироз” кунида инсонга узини жуда эхтиeт килиши тавсия
килинади.Уша куни иложи борича хеч каерга мехмонга eки сафарга бормаслик, катта
йигинларда катнашмаслик,хеч ким билан тортишмаслик,жиддий масалалар ечими билан
шугулланмаслик ва мухим карорлар кабул килмаслик тавсия килинади. Бу “инкироз”
куни 24 соат давом этади ва шундан сунг хаммаси яна секин аста уз маромига
тушади.
Инсоният узининг куплаб
хатоларини айнан ана шу нарсаларни
билмаганлиги eки уларни унутиб куйганлиги туфайли килган.
Масалан,
1) кечаси соат учда сиз
арзимаган бир гапни айтиш, eки арзимаган бир нарсани сураш учун бировни безовта
киласиз.
2) Eки узингизга хам
бошкага хам кулай булмаган бир даврда узок сафарга чикасиз.
3) Eки узингизга хам
бошкага хам кулай булмаган жойда кандайдир бир ишни килмокчи буласиз. 4) Eки
абсолют бир нокулай вазиятда кандайдир бир
ута жиддий ишни тугатишга ошикасиз.
5) Eки биргина
уйламай гапирган сузингиз
билан “пишиб” турган ишни пачавасини чикарасиз.
Ана шу хар 5 холатда хам
килаeтган ишингиз оллохга хуш келмайди ва демак, унинг натижаси eмон тугайди.
Даври, вакти, жойи eки вазияти нокулай, айтаeтган сузингиз эса ножуялигини била
туриб хам, сиз ужарлик ила амалга оширган иш албатта салбий натижаларга олиб
келади. Уларнинг айримлари, айрим холларда гуeки муваффакият билан тугагандек
туюлса хам бироз муддат утгач уларнинг аслан маглубият эканлиги ошкор булади ва
у тусатдан сизга зарар келтира бошлайди. Я;ни, унинг дастлабки натижаси яширин
булиши мумкин ва бу ошкора салбий натижадан хам хавфлирокдир.
Ана шулар сабаб хар бир иш
уз урнида, уз вактида, уз даврида ва кулай вазиятда, тугри сузлар ишлатилиб
амалга оширилса унинг яхши, ижобий натижаларга олиб келиш имкониятлари юкори
булади.Хатто ута огир,ечилиши мумкин эмасдек туюлган масалалар хам ана шундай
холларда гуeки бир афсун кучи билан ечила бошлайдилар.
Уларнинг афсун кучи эса
айнан уша уз урни,уз вакти,уз даври,кулай вазияти ва доно сузларидадир.
Инсоннинг яшаш ва кураш хукуки, ва хатто, уларнинг тартиби хам аслида
аксиомадир, я;ни биз истаймизми,йукми, хар бир инсон оллох томонидан эркин
тугилиш, эркин яшаш ва эркин улиш хукуки билан та;минланган.Бу оллох томонидан
инсон яратилган пайтдан бери шундай. Айни уша пайтдан бошлаб инсоннинг яшаши
хам ма;лум бир шаклга солина бошланган ва бу шакл вакт утиши билан ма;лум бир
тартибга айланган.
Орадан 3 миллион йилдан
ошикрок вакт утиб, бугунга келиб, хар бир инсон конкрет шаклланган яшаш
тартибига эга булди. Ушбу кунда у ана уша конкрет тартиб асосида яшамокда,ва
шундай яшайверади,чунки у шундай яшашга одатланган, аникроги - унинг онги
шундай яшашга программалаштирилган. Бу программани узгартириш нихоятда кийин
лекин мумкин ва бу хам яна уша инсоннинг уз кулида. Бу ерда “узгартириш”эмас,
балки “коррекция килиш” я;ни андозалаш десак тугрирок булади. Чунки кандайдир конкрет
бир даврда кандайдир бир хато килинса, у уша дакикадаeк ортда колади,айни
пайтда бу хато программага уз та;сирини утказишга хам улгуради.Бу
та;сирнинг катта-кичиклиги
ва келтириб чикариши аник булган асоратлари айни пайтда хатонинг
катта-кичиклигига боглик булади. Энди факат хатони, аникроги, унинг
асоратларини коррекция килиш колади,холос.
Гохида шундай хатолар
буладики, на уларни узини ва на уларнинг асоратларини коррекция килиб булади.
Бундай хатолар туркумига энг аввало сизнинг утмиш авлодларингиз тарихида йул
куйилган хатолар ва сиз йул куйган “сунгги нуктали хатолар” киради.”Сунгги
нуктали хатолар” деганда, кимeвий операциялардаги каби, кайтариб булмас процесс
шаклини олган операциялар тушунилади.
Масалан, даволаб булмас
касални юктириш, энг якин одамга кечириб булмас хиeнат килиш (улдириш eки
улимига сабабчи булиш) ва шу каби “синдириб куйилган куза”мисол хатолар.
Синдирилган кузани уста
минг чиранганда хам уни уз асл холига келтира олмаганидек, “сунгги нуктали
хато”ларни хам тузатиб булмайди. Бизни
хар биримизнинг яшаш тартибимиз жуда хам куп нарсалар асосида
программалаштирилган.
Бу асослар куйидагилардан
иборатдир:
келиб чикишимиз,
уруг-аймогимиз, утмиш авлодларимиз ва уларнинг яшаш тартиблари тугилган
соатимиз, кунимиз ва йилимиз тугилажак пайтимизда самодаги юлдузларнинг
жойлашув тартиби тугилажак пайтдаги ота-онамизнинг рухияти, уларни ураб турган
ички ва ташки мухитнинг уларга ва улар
оркали бизга та;сири, уша даврдаги умумий хаeт болаликда эшитган аллалар ва
эртакларимиз, усмирлик, eшлик чогларда бизни ураб турган ички ва ташки мухит,
дустларимиз, укитувчиларимиз, укиган китобларимиз, олган билимимиз, эгаллаган
касбимиз, ”яратган” ва учратган душманларимиз иш жойимиз, касбимизнинг накадар
узимизга мослиги, ундан оладиган завку- шавкимиз(eки унинг бизга абсолют мос
келмаслиги), хамкасабаларимиз кундалик хаeтда курган-кечирганларимиз, ютуклару
маглубиятлар, севинчу- гамлар, уларга
нисбатан тутган муносабатларимиз
турмуш уртогимиз, унинг сизга, сизнинг унга муносабатингиз, узаро муносиблик (eки
аксинча), узаро та;сир болаларимиз (eки уларнинг йуклиги), улар билан узаро
муносабат, узаро та;сир.
Буларнинг барчаси ва хар бири алохида сузсиз яшаш
тартибимизга уз та;сирини утказган ва утказмокда, утган хаeтимизда уз изини
колдирган ва колдирмокда, ва нихоят,келажак хаeтимизда кандай холатда кандай
позицияларда булишимизни аллакачон белгилаб куйган. Илмий тил билан айтиладиган
булса, оллох бизга берган умр дастуримизнинг матрицаси ана шу нарсалар асосида
тузилиб, кун сайин мураккаблашиб, ривожланиб бораверган.
Худди ана шунинг учун хам
одамнинг уз хулку-атвори, одатлари ва кундалик тартибини узгартиришга буйни
осонгина eр бермайди.Чунки хар кандай узгартиришлар бу белгилаб куйилган
программа доирасидан сал булсада четга чикишни талаб килади,бу эса албатта
программани бузилишига олиб келади. Натижада инсон узини нохуш сеза бошлайди,
уни нималардир безовта килиб, нокулай ахволга сола бошлайди. Нима гаплигини
билмай унинг аччиги чикади, кулидаги нарсалари узидан узи тушиб
кетаверади,килмокчи булган оддийгина
иши хам нечундир eн бермайди. Буларнинг барчаси инсоннинг бирор ишни
килишда нохосдан белгиланган программа доирасидан чикиб кетаeтганлигининг,
унинг табиий-ирсий-илохий мувозанати бузилганлигининг дастлабки аломатлари
холос. Бу аломатларни сезиб, уларнинг мохиятини тушунган одам тухтаб, атрофга,
вазиятга ва килаeтган ишига диккат билан назар солади ва йул куйилган хатони
излашга тушади. Хатони топса бу унинг
бахтидир. Шундан сунг у дархол хатони тузатишга киришади ва узини аввалги
табиий-ирсий-илохий мувозанатига кайтаради,ва демак юксалиш ва ривожланишда
давом этади.
Уз хаeти давомида
билиб-билмай хатога йул куйган ва бу билан уз яшаш программаси, я;ни
табиий-ирсий-илохий мувозанатини бузилишига сабабчи булган ва буни
сезмаган инсон эса кимматбахо нарсасини
йукотган одамдек гарангсиниб юраверади, токи хатосини англамагунча.
Бу гарангсиниш гохида
хафталар, ойлар ва хатто йилларга чузилиши мумкин. Энг дахшатлиси- айримлар бу
хатони хеч качон англаeлмай, тугрироги, уни англашга кудрати етмай, девоналарча
хаeт кечириб, нега бундай булганига бир умр хайрон колганича, хайрат акс этган
кузларини юма олмай тарки дунe килади.
Кимдир тусатдан бировга
“Сен фалон даврда фалон жойда фалон ишни нотугри килувдинг” деб колса бу
кетаeтган поездни оркасидан югуришдек бир гап.Шунинг учун хам донишлар “Утган
ишга салавот”дейишган. Бу билан улар “Утмишингни титкилаб овора булма,
Келажагингни уйла,бепарво булма!” демокчи булишади. Чунки хар бир онгли инсон
хамиша узининг утган кадамини мулохаза килади ва хаммадан олдин узи унга бахо
беради, килган хатоларидан уксинади, келажакда кандай килиб хатога йул
куймасликни мулжаллайди ...аммо яна барибир хатога йул куяверади.Чунки хатога
йул куймасликнинг асти иложи йук.Беайб парвардигор.
Хамма гап - хатонинг
ахамиятида, унинг катта eки кичиклигида ва энг мухими -муозанатни йукотишга
сабабчи буладиган”сунгги нуктали хато”ларга йул куймасликда. Демак, мувозанатда
яшашнинг энг ишончли йули -бу имкони борича камрок майда хатога йул куйиш ва
катта хатоларга умуман йул куймасликдир. Айни пайтда майда хатоларнинг хам
ма;лум бир критик нуктаси борки, уни илгамаган одам хам жарликка кулашга
махкум.Чунки майда хатолар купайиб кетса,улар критик нуктага етганда кучланади
(бири иккинчисидан куч олиб) ва энди уларнинг хар бири улкан хатолар
берадиган эффектга эга
булади ва юкорида айтилган, кайтарилмас процесс бошланади.
Катта хатолар эса куп
холларда аслида хато эмас балки билиб, куриб, кандай натижага олиб келиши
ма;лум булган, аммо инсоннинг уни тухтатишга кудрати етмай бажарилган гунох ва
жиноий ишлардир.
Ана шунинг учун хам халк ичида “узингни бос”,”ховликма” деган
оддий иборалар тез-тез ишлатилади ва улар асосан юкорида айтилган
мувозанатни йукотмаслик учун
огохлантириш маъносида
янграйди. Бу дегани хамма вакт хам босик бул дегани эмас албатта.Гохида
аксинча,ута босиклик катта кулфатга олиб келиши мумкин.
Масалан, сувга
чукаeтганни куткаришда eки юраги инфарктдан тухтаб колган инсонга eрдам курсатиш
чогларида ута тезкорлик ва чакконлик талаб килинади.Бу ерда ута босиклик билан
харакат килиш бир инсоннинг улимига олиб келиши мумкин.Шу туфайли рухий босиклик
жисмоний тезкорлик билан кушилиб мутаносиб холда харакат килинса энг гузал
натижаларга эришиш мумкин.Тезкор мусика остидаги ракс eки спорт уйинларида купрок
тезкорлик талаб килинади.Аммо бу тезкорлик тафаккурга богланмай амалга оширилса
раккоснинг уйини маст одамнинг гандираклашидек, спортчининг югуриши eки сакраши
эса тажрибасиз боланинг уйинига ухшаб кетади.
Шу туфайли “Эхтиросга берилманг”,”бошни
совук тутинг”каби иборалар айни мувозанатни саклашга каратилган.
Маълумки,агар инсон бир
мухим масалани ечиш жараeнида eки кизгин мунозара чогида кайнок
эхтиросга берилса, у айтмокчи булган гапини йукотиб куйиши, кескин сузлар ишлатиши,ва
демак уйлаган ишини киeмига етказа олмаслиги,бегунох инсонларни хафа килиб
куйиши мумкин. Ута эхтиросга берилган eки хаяжонини боса олмаган нсонларнинг юраги
бу кайнок жараeнга чидаш беролмай тухтаб колган холлар хам хаeтда куп булган.
Кайнокликнинг боиси
шундаки,инсон хис-хаяжонга берилганда томирлардаги кон харакати
нихоятда кучайиб кетади,юрак хаддин зиeд ура бошлайди,мияга кон меeридан куп ва
тез-тез келиб-кета бошлайди, я;ни
доимий муътадил кон харакати цикли бузилиб, у максимал критик нукталар атрофида
харакат кила бошлайди.
Окибат натижада юрак хам
мия хам бундай шиддатдан лат ейиши мумкин.
Юраги ва мияси бакувват инсонларнинг эса бундай хис-хаяжон уша дакикада
уларнинг соглигига жиддий таъсир курсата олмасада,барибир ички тана а;золарига
зарар етказади, худди ташки а;золаримиз
тилинган, шилингани каби. Айни пайтда бу хис-хаяжон уларнинг бажараeтган
ишларига
салбий та;сир килиши хам
мумкин. Аммо бу дегани хис-хаяжон хамиша зарарли дегани хам эмас. Унинг хам
ма;лум бир меeрда ва ма;лум бир муддатларда юзага чикариб туриш лозим ва бу
хатто инсон саломатлиги ва мувозанати учун жуда зарур.Гохида эса айрим ишларни
хис-хаяжонсиз килишнинг асти иложи йук. Масалан, уз севгилисига илк бор хеч бир
йигит eки киз жиддий ва совуккон туриб “Хуш,шу десангиз мен сизни севаман. Сиз
бунга нима дейсиз?” дея олмайди.Агар у уз “севги”сини шундай изхор килса унинг
сохталиги дархол ошкор булади.
Хакконий сузлаeтган
одамнинг кузида ут оловланиб туради ва у сизга тик бокади.Бу унинг хис-хаяжони
жиловланганини курсатади ва уз сузларини ургулашда унга хис-хаяжони eрдам
бергани туфайли у жушиб сузлайди. Ва аксинча, eлгон сузлаeтган инсоннинг кузи
уйноклайди,чунки улар хис-туйгунинг салбий нурлари остида буладилар, ижобий
нурлар эса унинг башарасига уриб, eлгончини фош килишга харакат килади. Доимий
жиддий ва жим юриш касалликка олиб келганидек, доимий хушчакчаклик ва
сузамоллик хам инсонни издан чикаради. Бу касаллик тиббиeт китобларида
булмаслиги, инсоннинг кундалик хаeтига жиддий та;сир курсатмаслиги мумкин. Аммо
бундай бир eклама одамлар e ута “курук”,”сухтаси совук” булиб яшаб, узларининг
окибат натижада яккаланиб колишларига сабаб булишлари ва аксинча,
булар-булмасга хиринглаб, кайгуга ботган одам устидан хам кулиб
“девона”,”жинни” лакабларини олишлари ва улар хам жамоадан ажраб колишлари мумкин. Хар иккала холатда хам
мувозанатнинг тоши бир томонга окканлиги учунгина шундай булади. Ойнинг ун беши
коронгу, ун беши eруг булганидек,инсон хаeтининг хатто кундалик тартибида хам
озрок ташвиш ва озрок хурсандчилик булиб турса асл мувозанат сакланади.
Узок муддатли кайгу инсон
учун ута хавфлидир.У инсоннинг тафаккурини чангакдек кисиб олиши, унинг хатто
ширин дамларини хотирлашга хам йул куймаслиги мумкин. Агар бу холат инсон
имкониятлари доирасидан чикмаган муддат ичида давом этса, у холда инсон хатто
ана шу огир даврдан хам ижобий ютуклар билан чикади. Унинг ютуги-бу унинг
имкониятларини чиникиши ва демак, унинг ана шу имкониятлари доирасининг янада
кенгайиши,унинг янада матонатлирок була боришидир. Агар огир ва кайгули шароит
инсон имкониятлари доирасидан чикиб кетса, у сузсиз eлимга рупара келади. Уни
энди тeсатдан янгиланган гузал шароит хам, барча дардлардан фориг килувчи
дори-дармонлар хам куткара олмайди. Хаддин зид, я;ни уз кудрати ета оладиган
даражадан ортикрок азият чеккан одам, чекаeтган азияти унинг имкониятлари
чегарасидан чиккан дамдаeк у рухан
халок булади. Агар у яшаeтган булса, бу факат унинг жисми яшаeтганлигини англатади ва бу рухдан ажралган жисмнинг умри энди абсолют бемаъно булади,
бундай умрнинг накадар узун eки кискалигидан кат;ий назар. Хаeтда бунинг айни
тескариси хам булиши мумкин, я;ни жисм
(тана) улиб, рухнинг узи яшаши хам мумкин.
Хаeтда шундай бир акл
бовар килмас вокеалар булганки, уларни эшитиб хайратдан eка ушлайсиз. Шундай вокеалардан
эшитганим ва укиганим иккитасини мен сизларга суйлаб берайин.
Биринчи вокеа:
....Кунлардан бирида океанда кутарилган кучли довул
туфайли бир пассажир кемаси халокатга учрайди. Кема командири денгизчиларнинг
кадимий одати буйича, токи барча пассажирлар ва экипаж а;золари кемани тарк
этмагунча уз постида колади.У кемадагиларнинг барчасининг белларига куткариш
баллонларини такиб,уларнинг бир кисми авария холатида ишлатишга мулжалланган
кайикларда, колганлари сувда чeкмайдиган нимаики булса, eшаларга осилиб кемани
тарк этишларини бошкариб туради.Бу учун унинг бир eзи чукаeтган улкан кемани
имкони борича узокрок сув сатхида ушлаб
туришга мажбур булади. Сeнгги пассажирлар кемани
тарк этгандагина капитан энг зарур хужжатларни ва кема дафтарини олиш учун уз
каютасига югуради. Хужжатларини ички чунтакларига жойлаб, дафтарни сув утказмас
пакетга ураб белига кистиргач палубага интилади. Аммо шу пайт кема тeсатдан
кескин огиб кетади ва мувозанатини йeкотган капитан оркага учиб кетиб боши
билан иллюминатор киррасига уриладида хушидан кетади.
Кема чука бошлаган
эди.Унинг машина кисмида цилиндр портлаши окибатида пайдо булган улкан eрикдан
кираeтган сув аллакачон бeлимни тулдирган ва шу туфайли кема бир eнга огиб чука
бошлаганди.Палуба сув остида колиши биланок тулкинлар вертикал йeлаклар оркали
каюталарга элтувчи коридорларни ва унда жойлашган 200 да ошик каюталарни,
ресторан ва мeл-кeл ракс майдонини,
ошхонаю омборларни,хуллас кандай бeшлик булса уларнинг барчасини шиддат билан эгаллай бошлаган эди.
Орадан бир муддат eтиб
eзига келган капитан аввалига зим-зиe коронгуликка бурканган холатни ва
нечундир сувнинг шалдираeтганини тушунмай гангиб туради. Кема кийшанганда
eпилиб колган эшикнинг тиркишларидан кираeтган сув аллакачон каюта полида eтган
капитаннинг бeгзига келган эди.Нихоят
вазиятни тушунган капитан eрнидан иргиб туради ва эшикка отилади. Аммо вакт кеч
бeлганди ва каютадан тор коридорга олиб чикадиган эшикни ташкаридан, коридорни
аллакачон тeлдирган сув узининг бутун огирлиги билан босиб турарди. Тусатдан
капитан узининг кема ичидаги тор бушликда сув камогига, копконга тушганини
англайди. Бир пасда зим-зиe коронгуликка бурканган каютасини чунтак фонари
билан eритар экан капитан бир дакика булсин хаeтдан умидини узмайди. Демак
эшикни очишнинг ягона йeли колган, я;ни энди каютани сув билан тeлишини кутиб
туриш лозим.Каюта сувга тeлмагунча уни эшигини очишнинг иложи йук.Каютани сувга
тeлишини кутиш эса кемани
янада чукуррок океан тубига шeнгиши демакдир.
Бу дахшатли парадокснинг
энг хавфли томони шундан иборат эдики, вакт утган сари эшикни очилиши осонлаша
борар ва айни пайтда чукурлик хам узайиб борар ва демак ундан сузиб чикиш хам
огирлаша борарди.Капитан умрида илк бор узининг жонажон кемасини тезрок
чукишини тилай бошлади.Шу дакикада капитаннинг хаeлига барча пассажир океан
лайнерларининг каюталари эшикларини ичкарига очиладиган килиб ясаш таклифини
журналда кистириб утиш лозим деган фикр келди.Шу биргина кичик конструктив
камчилик туфайли у сув копконига тушиб утирганди. Ла;нати эшик ташкарига, коридор
тарафга очиладиган килиб ясалгани учун хам у эшикни оча олмас ва каюта сувга
тулмагунча ундан чика олмасди.Палубадан коридорга тушаeтган сувнинг
вахимали шариллаши нихоят тинди.Демак
500дан ошик инсонлар бемалол харакат киладиган энига 2 метр,буйига 100метрли
коридор, ошхона, бар, ресторан, кенггина ракс майдончаси, пассажирлар ва кема
экипажи а;золари яшаши учун мулжалланган барча эшиги очик каюталар ва бушликлар
сув билан тулиб булган. Энди факат эшиклари eпик
каюталар ва боксларга
уларнинг тиркишларидан окиб кираeтган сувнинг вахимали шилдирашигина
эшитиларди, холос.Бу шилдираш капитанга
гуeки кемани уз домига тортган океан ости аждархосининг ириллашидек туюлди. Бу
вахимали eлим шарпаси бир дам eзини йукотган капитанни хушини жойига келтирди
ва у океан копконидан кочиб чикишга тайeрлана бошлади.У аввалига устига калин
кийимларини кийди.Сунгра сув остида сузишга мулжалланган акваланг жихозларини
махкамлаб такиб олди.Юзга такадиган ойнаванд маскани хозирча пешонасига суриб
куйди. Елкасидаги кислород баллонларини каютадаги сунгги катра хаво колмагунча
тежашга харакат килиб уларни очмай турди. Шундан сунг у аллакачон белига етган
сув сатхига eтиб олди.Шу зайлда у сув токи каютанинг шифтига етмагунча
хиралашаeтган батарея нури остида умид ипларига махкам чирмашиб eтаверди.
Капитаннинг режаси оддий
ва ягона чорага асосланганди, я;ни токи камера сувга тeлмагунча унинг зич
эшикларини очиб бeлмасди.Камера сувга тeлгач камера ва коридордаги босим
тенглашар ва ана шундан сунггина эшикни хеч бир куч ишлатмай
очиш мумкин эди.Аммо хамма
гап камерани сувга тулиши учун керак булган вакт узунлигига караб колганди.Бу
вакт канча узун булса бу копкондан кутилиб чикиш шунча кийинлашар эди. Бир неча дакикадаeк сув уни гавдасини кутариб
шифтга eпиштириб кeйди.Энди факат 15 сантиметрча колган бeшликда хаво колган
эди.Бу бeшлик хам 2-3минутлардан сунг сув билан тeлишини сезган капитан сeнгги
да;фа каюта хавосидан кeкрагини тeлдириб нафас олгач кислород маскасини юзига
такиб олди. Факат орадан бир ярим минутлар eтгач у кислород баллоннинг
жeмрагини очиб, ундан бекиeс минимал
даражада фойдалана
бошлади. Шу пайтдан бошлаб вакт у учун уз хисобини йeкотганди.
Ута тежаган кислород
баллонлари канча вактга етганини хам,
камера деярли сувга тулиб булгач у жон-жахди билан эшикни очишга уринганию
бу ла;нати эшикнинг не учундир очилмаганини хам, уни кандайдир бир куч хадеб
шифтга кадашга уринишини хам (бу сув босими эди албатта),нафаси бeгилиб кeзига
eлими кeринганда кандай килиб жон холатда юзидаги маскани юлиб ташлаганини хам
у эслолмайди.У балки хавосиз бeгилиб eлишдан сув ютиб eлишни ма;кул кeргандир?
Eки бу унинг улим талвасасида килган беихтиeр бир харакатидир? Буни хеч ким билмайди. Акваланг кийимларини кийган
кема капитани юкоридан босиб турган 3 километрли сув босими остида уз каютасини
шифтига eпишиб колган холда хушидан кетади.
Орадан роппа роса 29 кун
eтгач кема чуккан жойга авария сабабларини текшириш учун махсус кема келади.Кучли эхолотлар eрдамида кема
чуккан жойнинг координаталари аниклангач, акваланг-тадкикотчилар чукиб eтган
кемани излаб топадилар.
Чукурлик жуда катта
булгани учун океан ости коронгу булиб, унинг тубига океан сатхида чараклаб
турган куeш нурларининг хира-шира еруги тушиб турарди. Улкан океан лайнери гуeки бир дакикага тухтагану,
шикастланган бикинини та;мирчилар тузатгач тепага сузиб чикиб, eзининг ногахон
узилиб колган сафарини давом эттирмокчи булгандай, сув ости дюнларидан бирига
eнбошлаганча, уз та;мирчиларни кутиб eтарди.Унинг кенг палубаларида катта-катта
океан ости баликлари ва медузалар, гуeки уз кошоналарида юргандек сузиб
юришарди. Сирасини айтганда, океан лайнери энди ростдан хам уларнинг кошонасига
айланган эди. Бир пайтлар “Атлантис Травел” компаниясининг гурури булган кема
бугун океан устини эмас
балки унинг остини “безаб”
турар ва инсонлар мулкидан баликлар мулкига айланган эди.
Акваланг-тадкикотчилар шу
зайлда халок булган кемани кузатиб,бир дакика сукут саклаб унга уз
хамдардликларини билдиришгач улар кеманинг аварияга учраш сабабларини eргана
бошладилар. Бу сабабларни аниклашда энг аввало кема дафтарини топиш зарур
эди.Денгизчиларнинг кадимий тартиблари буйича хар бир кема капитани махсус
дафтар тутар ва унга хар куни уз кузатишлари,сафар чогида юз берган тафсилотлар
ва энг асосийси-кеманинг техник холати ва юз берган камчиликлар,уларни тузатишдаги
кийинчиликлар,кеманинг юраги булган машиналар кисмининг фаолиятини доимий
равишда кайд этиб бориши шарт эди.Бу дафтар eрдамида кема лойихачилари ва
курувчилари очик денгизда кема конструкциясида юз берган камчиликларни
eрганишар ва улар такрорланмаслиги учун янги конструкцияларга зарурий
узгартишлар киритшарди.Ана шунинг учун хам акваланглар энг аввало капитан
каютасига караб сузиб кетишди.
Уларнинг пешоналаридаги
кучли фонарлар eругида улкан баликларнинг сип-силлик тангалари хар хил
рангларда товланар,баликлар тусатдан каекдандир пайдо булиб колган бу гаройиб
eруг кeзли мавжудотларга кизиксиниб караб,уз навбатида улар хам одамларни
синчиклаб урганишар ва аквалангларнинг шундоккина eнларида параллел сузиб
боришарди.Аввалига улардан сал чуинкираб турган акваланглар хам куп утмай бу
кизиккон баликларга э;тибор килмай куйишди.
Океан йирткичлари булмиш
улкан саккизоeк ва акуладан бошка жониворлардан хавфсирамаса хам буларди.
Ишлари хамиша океан остини тадкик килиш булган акваланглар бир дакика илгари учратмаган
баликлар ва океан ости усимликларига
термулиб колишди.15-20
йиллик тажрибага эга тадкикотчилар хар сафар океан остига тушганларида албатта
янги усимликлар ва баликлар турига дуч келишар ва океаннинг битмас-туганмас
гаройиботларига ошику-шайдо эдилар.
Аммо бу сафар уларнинг
океан ости баликлари ва унинг гузал оламини томоша килишга на вактлари ва на
имкониятлари бор эди.Вакт гуeки уларнинг елкаларидаги кислород баллонларга хаво
билан бирга кушиб сикиб камалган эди. Хар бир хаво пуфаги узи билан кимматли
вактни хам етаклаб “бикир-бикир” килганича океан сатхига чикиб кетаeтган эди.
Шу туфайли акваланглар капитаннинг каютасини излар эканлар, ора-сира
кулларидаги сув утмас соатларига хавотирла караб куйишарди.Уларнинг соатлари
кум-соат схемасида ясалган булиб унинг миллари кислород баллонларнинг хажмига
пропорсионал богланган ва канча вакт сарф килингану канча вакт колганигача
курсатиб турарди,айни пайтда бу баллондаги кислороднинг канча кисми сарф
булгану, канчаси колганини хам англатар эди. Критик нукта сифатида кайтишга
сарф буладиган вактнинг илк дакикаси олинган ва соат миллари шу нуктага
етганда унинг авария холатини курсатувчи кизил чироклари автоматик равишда учиб-eнишга тушар,бу демак хар кандай изланиш, тадкикот eки куткарув операсиясини
дархол тухтатиб оркага кайтишга сигнал эди.
Барчадан бу сигналга кат;иян буйсуниш талаб этилар, бу тартибни
бузганлар эса ма;лум муддат ишдан четлатилар эдилар. Соатнинг узун трубкасидаги кук рангнинг яримидан купи аллакачон
кизилга буялган ва демак, авария
сигналигача чорак соатлар колганди. Нихоят акваланглар экипаж каюталари
жойлашган коридорга сузиб кирдилар.Улар коронгу ва узун коридордан сузиб борар
эканлар “Капитан” деб eзилган эшик каршисида тухтадилар. Утган бир ой ичида
каюта эшиклари океан ости утлари билан буркана бошлаган эди.Акваланглардан бири
утларни юлиб ташлагач уларни секин эшикни очдилар ва бир дам дахлизда туриб
колдилар. Каюта палубага тушадиган зинапоядан олисда булгани учун бу ер
тепадагидан хам коронгу эди. Акваланглар фонарлар eругида каютани текширар
эканлар тусатдан уларнинг кузлари каюта шифтига eпишиб колган одам жасадига
тушди ва хаммалари бир сесканиб тушдилар.
Бир ойдан бери барча
газеталар ва телевидение каналлари ана шу катта халокат хакида ахборотлар берар
эканлар, уларнинг бош мавзуи халок булган аммо жасадлари топилмаган курбонлар
эди. Ном-нишонсиз йуколганлар руйхатида
кема капитанининг номи биринчилар каторида eзилган эди. Кидирувчилар
гурухи капитан жасадининг йуколганлик сабабини
тушундилар. 3минг метр тепаликдаги сув босими кеманинг
коридорлари ва каюта эшигининг тиркишларидан кириб капитаннинг жасадини каюта
шифтига eпиштириб куйган эди. Акваланглар капитанга якинрок сузиб бориб унинг
белидаги чарм кайишга нимадир кистирилганини курдилар.Группа бошлиги
капитаннинг белидан сув утмас мусаффо пакетга уралган калин дафтарни олар экан тусатдан хайкириб юборди.
Аквалангнинг хайкиригидан уни радио кабел; оркали эшитиб утирган юкоридагилар
хам, унинг eнида сузиб юрган хамрохлари хам
чучиб кетишди.
Илк дакикада уларнинг
хаeлига океан остининг дахшатли ва eвуз хукмдори булмиш улкан саккизоeк узининг
узун, шилимшик, eпишкок ва захарли панжалари билан хайкирган аквалангни бугиб
олдими деган фикр келди. Аммо куркувдан маска остидаги ялтираб турган кузлари
катта-катта очилган аквалангни саккизоeкдан хам бадтаррок капитанни
жасади,аникроги унинг юзи дахшатга солганди.
Халокат булганига 29 кун
булганига карамай,3 минг метр сув остида eтган кеманинг ичида уз каютасининг
шифтига тикилиб колган капитан нафас олаeтган эди. E кудратингдан эй Инсон!
Бу холатдан бошка
акваланглар хам эсанкираб колишди.Турт аквалангнинг пешоналаридаги турт
фонарнинг кучли нурлари капитаннинг юзида тукнашдилар.Шунда улар капитаннинг
юзида шлем йуклигини ва каютанинг шифтида эса 2 см калинликда бушлик борлигини
куришди.
Юкоридаги бошкарув
пул;тидан “Нима гап? Тинчликми?Жавоб беринг!Алло!Алло!” деган суровларга нихоят
кидирув гурухининг бошлиги”Тинчлик!Сабр килинглар!Биз капитанни топдик!” деб
киска жавоб килди. Кейин улардан бири фонарини шлемидан ечиб олдида уни
капитанни юзига якинрок тутиб турди, бошка бир аквалангнинг хам фонарини ечиб
олиб,унинг шишасини
капитаннинг сув юзасига чикиб турган ва шифтга кадалган япаски бурнига тутишди.
Шишанинг юзаси секин нафас буги билан буркана бошлади. Шундан сунг
улар капитан хакикатан
хам тирик эканлигига яна бир бор ишонч хосил килдилар.
Бу акл бовар килмас факт
шундан иборат эдики, улкан сув босими остидаги каюта шифтида бор-йуги
20миллиметрча калинликда торгина хаво бушлиги хам тикилиб колган эди.Айнан ана
шу бушликка капитаннинг бурун
катаклари кадалиб турар, у хушидан
кетган булсада унинг упкаси хаво истаб ана шу торгина бушликдаги хавони
аeвсиз суриб eтар ва шу билан капитаннинг юраги яшамокда эди. Унинг шифтга
кадалишига бир томондан куткарув
жилети,иккинчи томондан юкоридаги
улкан сув босими сабаб
булган эди. Ана шундай холатда у 29
кундан бери хушсиз булсада яшамокда эди! 3 минг метр чукурликда!
Зим-зиe коронгу ва совук
сувдан иборат океан кабрида! Аникроги у eлгиз оллохга ма;лум кудрати билан яшаш
учун узи хам билмаган холда курашмокда эди. Капитаннинг акл-хуши уни аллакачон
тарк этган аммо унинг чиниккан ва бакувват танаси чекинишни истамас ва узининг
охирги томчи кувватигача, томирларида сезилар-сезилмас окиб турган кондаги лейкоцитлар
курашининг сунгги
сониясигача у хаeт учун курашар эди.Унга худо берган умрнинг вакти хали тугамаган эди.
Ха, инсоннинг кудрати
накадарлигини,унинг нималарга кодир эканлигини инсон узи барпо булгандан бери
урганади.Лекин хануз уни тулик англаб етаолгани йук.
Иккинчи вокеа: Якинда Швеция ТВсида бир фил`мни
курсатишди.Унда фалаж булиб колган бир француз журналисти хакида хикоя
килинади. Бу журналист 46 eшга кирган, Франсиянинг энг куп укиладиган газетасининг бош редактори булган экан. У
тусатдан огир дардга чалиниб бутун а;зои бадани фалаж булиб колади. Унинг факат
чап кузи ва киприги харакат килиш кобилиятини салгина саклаб колган эди
холос. У ана шу кузини очиб-eпиш оркали
уни бошида утирган якинлари ва духтирларга нима истаeтганини билдира олар эди.
Бундай усулда уни тушуниш жуда кийин булгани учун табиблар бемор билан мулокот
килишнинг бир усулини таклиф килишади. Я;ни, беморга алфавитдаги харфлар
бирин-кетин айтила бошлайди. Керакли харф айтилганда бемор кипригини бир
кимирлатиб куяди,масалан беморнинг “сув”демокчи булаeтганини билиш учун унга
“а,б,в г , д,е,ж,и,з,к,л,м,н,о,п,р,с”деб айтилаeтганда у сиз “с”деганингизда
кипригини кимирлатса сиз тухтаб когозга “с” деб eзиб куясиз.Яна шу зайлда
харфларни бир бошдан айтиб чикиб “у” ва “в” харфларни хам билгач “Ха, сув
ичмокчимисан?”деб бемордан яна бир бор сурашади.Агар у кипригини кимирлатса
демак шундай, кимирлатмаса, демак “сув” дан кейин яна нимадир демокчи. Шундан
сунг яна алфавитдаги харфлар айтила бошлайди.Ана шу зайлда у билан мулокот килган
одамлар бир куни унинг китоб eзмокчи эканлигини билишади. Унга редаксиядан
кучли адабиeтчи ва психологиядан
хабардор бир котиба eллашади. Ана шу котиба киз eрдамида Жан Клод исмли бу
бемор факатгина киприги eрдамида узининг сунгги китобини “диктовка” килиб eздиради.
8 ойдан сунг нихоят унинг
киприги хам кимирламайдиган булади ва орадан бир неча кун
утгач у жон таслим
килади.Аммо шу давр ичида,шундай огир дардга чалинган холда булсада
Жан Клод узининг энг кучли
асарини eзиб колдиришга муваффак булади. Унинг сунгги
сузлари:
“...Менинг режаларим катта
эди лекин уларни бажаришга улгура олмадим. Афсус,афсус...”.
Бундай одамлар хаeтда куп
учрайди. Улар такдир такозоси билан бошларига тушган
огир кулфатдан эгилмай
хаeт учун курашни бор кучлари билан давом эттиришади.
Якинда ТВда бошка бир
гаройиб инсонлар хакида хикоя килишди. Бир швед оиласи - eш
эру хотин ва уларнинг бир гудаги. Гуeки оддий бир оила
аммо хамма дахшат шундаки eш
келинчакнинг кeллари
умуман йук. Куeвнинг кeллари эса нормал инсоннинг тирсагигача
узунликда булиб, улардан бирининг сунггида айрисимон
иккитагина бармокмисол
нарса,иккинчисининг
сунггида эса умуман бир илгаксимон
бармокмисол нарса бор эди.
Оллохнинг кудрати билан
гудакнинг турт мучали сог ва барча а;золари бекаму-куст
эди.Мени бу филмда хайратга солган нарса бу кулсиз
келиннинг уз боласини оeклари
билан бошкариши эди.У
оeкларини хар кандай каратистдан чаккон ишлатар,боланинг
кийимларини айрим кули
борлардан хам чакконрок кийинтирар, идиш-товокларни
оeклари билан ушлаб ювар, болага
ва узларига овкат тайeрларди. Факат
оeклар билан!
Бу учун ошхонага узун
оeкли стуллар куйилган эди. Ваннада болани чумилтиришда у
шундай чакконлик ва
эхтиeткорлик килардики куриб хайрон
коласиз. Мен “ишкилиб
гудак унинг оeкларидан
сирганиб ваннага тушиб кетмасинда”деб юрагимни ховучлаб
утирдим, то у боласини
чумилтириб булгунча.
Энди узокка бормасдан Узбекистон демократик
мухолифат вакилларидан бири, ”Эрк”
партиясининг фаоли Сафар
Бекжоннинг Каримов режими камокхоналарида курган-
кечирганларини олайлик.
Бу йигит курган
хаддин зиeд кийинчиликларга унча-мунча
одам чидай олмайди.
Сафарбек китобини бекорга
“Нариги дунe даричаси олдида” деб атамаган. Чунки унинг
узи хам курган
кийинчиликларидан аранг тирик колган. Мен Сафарбекни китобини
укимасдан олдин 8 ойлик
eпик зиндон азобини бир азоб деб юрардим.
Аммо китобни укигач мени
курганларим хеч нарса эмас экан, Сафарбек курган
кийинчиликлар
олдида-дедим.
Ха,бу дунeда хамма нарса
нисбийдир.
Хамма нарсанинг бахоси
факат солиштириш оркали аникланади. Сафарбекни китобини укиганлар
дустларимиз Кахрамон
Хамидов, Эломон Шукуров ва бошка биродарларимизнинг
кандай кийинчиликлар
окибатида камокхоналарда курбон булганликларини тасаввур
килишлари мумкин. Режим
зулмидан шахид булган барча биродарларимизни оллох
рахмат килсин, уларнинг
охиратлари обод булсин. Уларнинг жаллодларининг жазоси
олий ва беаeв булсин, омин
оллоху акбар!
Носир Зокир, Отаназар
Ориф, Салават Умрзок, Пулат Охун, Иномжон Турсун, Ахмадхон
Турахонбой ва бошка барча
дустлар Узбекистон камокхоналарида уз
курган-
кечирганларини китобга
туширсалар катта савоб иш буларди. Сузсиз уларнинг хам
бошидан огир кийинчиликлар
утган ва бу учун барча кизил итваччалар бир куни келиб
албатта жавоб беражаклар -
улар узларини минг генералу академик унвонларга ураб-
чирмаганлари ва
кукракларини оппок соколга тулдириб юрганлари билан.
Майли ун йил утар, борсин
ана кирк йил утар. Якинда Италияда саeхат килиб юрган
Ритке исмли собик эсэс штандартфюрери камокка олинди. Бу
муттахам Аргентинада яшар
экан ва орадан 53 йил утиб камокка олинишини хеч кутмаган экан.
У 53 йил
Аргентинадан чикмай муким
яшаб, умрининг сунгги йилларини Ватанга якинрок
жойларда утказай, энди
мени хеч ким танимас деб уйлаган экан, лекин чучвараси хом
чикди.
Узбекистон фашистлари хам
узларини ана шундай келажак кутаeтганини хатто
бир сония булсин eддан
чикармасинлар!
Хуллас,инсон кудратининг
чегараси бепоeн ва бу кудрат экстремал холатларда узини
намойиш килар экан.Аммо
инсон истаса,у ана шу имкониятларни экстремал холатга
тушмаeк уз танаси ва
рухида хис килиши ва хатто текшириб куриши мумкин.
……….Масаланинг мохиятини
чукур англамай туриб бировни устидан хукм чикариш,
юмшок килиб айтганда
нодонлик. Чунки узингни хам айни, балки ундан бадтаррок, хато
килмаганинга ва
килмаслигинга хеч ким кафолат беролмайди. Худди ана шунинг учун
хам биз бировнинг
фаолиятини факат мулохаза килишга хаклимиз холос. Бир инсоннинг
фаолиятини бахолаш эса
Оллохнинг иши.
Хуллас “Эрк” партиясининг
хокимият билан курашни парламентар, дипломатик ва
маданий усулда олиб бориш
тактикаси иш бермади.Бу хам бир дарс булди,хаммамиз
учун.Бизнинг бу дарсдан
олган сабогимиз шу булдики, хокимият маданий мулокотга
тайeр эмас экан. Нафакат
тайeр эмас балки биз билан мулокот килишга унда на хохиш ва на истак
бор экан. Унинг ягона истаги
- имкон кадар тезрок биздан халос булиш,,”мухолифат”деган
тушунчани хали халк илгаб
улгурмасданок, уни тезрок кун тартибидан бутунлай олиб
ташлаш экан.Бу дарс учун
рахмат “Эрк”чиларга.
Шундан сунг “Эрк” партияси
хам радикал демократик кураш eки хукумат тили билан
айтганда,”туполончи
экстремистлар” йулига ута бошлади. Бу энг аввало “Эрк” газетасида
чоп этилаeтган кескин
маколаларда намоeн булди. Уларнинг Олий Кенгашдаги 10дан
ошик вакиллари тез-тез хокимиятга
карши танкидий чикишлар билан элу юртга танила
бошладилар.
Аммо бундай фаолиятни
хокимият хазм кила олмади, чунки бу мухолифатнинг янада
кучланганидан, та;бир жоиз
булса, унинг иккинчи фронти
очилганидан далолат
берарди.Натижа шу булдики,
хокимият утириб, уйлаб куриш урнига(бунга
урганишмаганда
муттахамлар) узининг мухолифатга карши курашини янада кучайтириб
юборди.Бунинг окибати нима
билан тугагани эса барчага аeн.
Ана шундай кураш
тактикасини амалда синаб курган”Эрк”партияси ва унинг
рахбарининг фаолиятини
А.Пулатов e тушунишни истамади, e тушунишга курби етмади,
e кахри каттиклик килиб
бир пайтлар якин сафдоши булган
инсоннинг конкурентлар сафидан
урин олганини кечира
олмади. Кечирим сурай билиш, кечира
билиш, бошкаларнинг хам
худди сенингдек уз
амбициялари борлигини, гурурию кадр-кимматини тушуна билиш ва
уларни хурмат килиш- бу
хар бир инсоннинг хулкини безайдиган энг гузал хислатлардан
биридир. Бу хислатлар
инсоннинг уз-узини енга билишдек буюк кудратга эга эканлигидан далолат
беради.
Бу хислатларга эга
булмаган инсонлар бошка буюк купчилик катори бемалол,хеч нарса
булмагандай яшайверишлари
мумкин, йукотаeтган нарсаларини англашга курбилари етмай.
Чунки бу холда, я;ни оддий
бир инсоннинг бундай камчилиги факат унинг узига ва уни ураб
турган кичик гурух булмиш
оила а;золари ва якин дуст-ошноларига та;сир килади
холос.Аммо бундай
хислатларга эга булмаган хар кандай сиeсатчи тезда сиeсат
сахнасидан тушиб кетади
eки Гитлер, Сталин, Каримов, Кастро ва Сухартолар каби
eлгон, зурлик ва золимлик
билан мансабга эришиб олади ва бир умр унга eпишиб
олиб, узи бошкараeтган
миллатга, миллионларга кечириб булмас зулм утказиб
яшайди. Мансабга эришган
бундай балодан оллох асрамаса бандаси асрай олмайди.Ана
шуниг учун биз, узини
демократик мухолифат вакиллари деб атайдиганлар сафлар-
имизда бундай
сиeсатчилар,ва айникса йулбошчилар булишига йул куймаслигимиз
лозим. Акс холда биз
eмгирдан кутилиб корга тутиламиз ва бундай йулбошчи бизнинг
елкаларимизни босиб утиб
бир куни хокимиятга келгач Каримов Мирсаидовга карши
килган ишларни килади,
бизни оркамиздан пичок урадиганларни ишга eллайди ва яна бир янги
диктатор даврон суради.
Юкорида айтилган гузал
хислатларга эга булиш жасоратли булишдан хам кийинрокдир.
Жасорат учун купрок кайнок
темперамент ва дадиллик талаб килинса,уз-узини енга
билиш учун купрок
акл-заковат талаб килинади. Афсуски ана шу хислат бизнинг айрим
йулбошчиларимизга жуда хам
етишмайди. “Бирлик” асосчилари булмиш
Дадахон
Хасанов, Зохид Хакназаров,
рахматли Абдусалом ака, Абдулазиз Махмудов, Бек Тошмухамедов
ва бошкалар шахсан А.
Пулатов билан булган узаро
муносабатларининг окибатлари натижасида
айримлари харакатдан
четлаштирилдилар, айримларнинг эса оддий инсоний гурурлари йул куймади,
бундай йулбошчи билан
пачакилашиб юришга. Чунки улар куполлик, маданиятсизлик килишга
одатланмаганлар, ортикча
жанжал ва дилхираликларга эса уларнинг токатлари йук.
Шведларнинг бир гапи бор:
“Хакнинг нохакни айбловларнини тинглашга ва у билан тортишишга
токати етмагани
хали унинг кучсизлигини исботи эмас”.
Ориятли инсонларни узидан
четлаштирган хурматли раисдош уз атрофига огзи
сукишдан бошка гапни
билмайдиган М.Одилов, олифтагарчилиги ва безбетлиги туфайли
eшларни харакатдан
узоклаштирган Р.Жураев, хаeсизлиги билан шухрат козонган
В.Иноятова, золим
хокимиятга карши сузлашни гунох хисоблайдиган М.Нарзикулов кабиларни
туплади. Буларнинг
бирортасини оддий “бирлик”чилар ичида зигиртдек булсин на обруси ва на
хурмати бор. Бундайлар билан раисдош узокка бора олмайди
ва умрини харакатсиз
Харакатнинг раисиман деб
утказиб юборади. Хакикатан бекорга айтишмаган “Сен менга
дустларингни курсат шунда мен сенинг Кимлигингни айтаман” деб.
Eки “Киролни уни атрофидаги
зодагонларга караб
бахолайдилар”.
Гитлер ва унинг
атрофидагилар (Гиммлер, Геринг, Гейдрих, Геббел`с, Борман, Калтенбруннер ва
бошкалар),
Сталин ва унинг
атрофидагилар (Берия,Ежов,Вышинский),
Горбачeв ва унинг
атрофидагилар (Пуго,Янаев,Язов,Лукъянов),
Елсин ва унинг
атрофидагилар(Козирев,Грачев,Степашин)нинг уз “босс”ларига та;сири ва бундай
“та;сир”лар нима билан тугагани барчага аeн.
Гитлер уз атрофидагилар
билан бирдек ит улимига дучор булди,
Сталиннинг eлиги унинг
дала ховлисида икки кун чивинларга ем булиб eтди, унинг Вышинскийдан
бошка куплаб шериклари
жазога тортилдилар,
Горбачев уз шериклари
томонидан агдарилди ва узи аранг тирик
колди, шерикларининг
айримлари уз жонига касд килди, колганлари камокларга солинди,
Елсин узининг бефаросат
шериклари кумагида бир неча бор халокат eкасига бориб
колди,бекиeс жиноий
фармонлар чикарди, Чеченистон халкига карши икки йиллик дахшатли уруш
олиб борди ва нихоят бу
бефаросат галамислардан сокит булгач сал-пал узини унглаб олди.
Ха, хар бир инсоннинг асл,
дониш ва имонли дустлари булиши бу катта бойлик. Ушбу
кунда А.Пулатов
чикараeтган газета ва журналларнинг редакция а;золари хам бу
раисдошнинг хеч бир
рахбарга ярашмаган хунук фаолиятига тенг шериклик
килмокдалар. Бу
фаолиятнинг eркин бир мисоли.
1996 йилнинг январида узига содик бир аeлнинг кули билан мени Харакатдан четлатган раисдош бу
хакда менга мик этмади -
токи мен у кишига май ойида
Б.Клинтонга хат масаласи
буйича сим кокиб узим бу
хакда сурамагунча. Бу”хушхабар”ни эса мен
унинг укаси Абдуманноб
рахбарлигида ва Харакатни
биринчи булиб сотган М.Нарзикулов муовинлигида Москвада чоп
этиладиган уларнинг
бюллетенидан билиб олдим. Бу бюллетенни менга Абдурашид Шарифов
курсатди,бу хабардан хайратга
тушганини яширмай. Бундай пилдир-пис ишнинг сабаби-улар чамаси
узлари хам килган ишларининг накадар ноконуний ва
галамислик рухида эканини хис килишган.
Чунки купчилик буни уч
олиш ма;носида килинганини сезишлари аник эди. Чунки 1994 йилнинг
10 сентябрида
Москвада”Бирлик”нинг Мухожиротдаги
Ишчи Кумитасини тузишда фаол
катнашган ва унга раис
этиб сайланган, 1995 йилнинг июл` ойида Москвада “Бирлик”
Конференсиясини
ташкиллаштирган ва бу йигилишда Харакат фаолиятининг сусайиши сабабларини
очиб, улардан асосийси-бу
Харакат раисдоши А.Пулатовнинг фаолиятсизлиги деб
бахолаган одам Харакатнинг
Тошкент вилояти кенгашининг раиси ва Марказий Кенгаш
а;зоси, я;ни мен эдим.
Менинг “Бирлик”нинг
Мухожиротдаги Ишчи Кумитасини тузиш йуналишидаги
фаолиятимни раисдош юзаки
куллагандай булди аммо оркаравотдан бизга карши
раисдош ва у кишининг
тарафдорлари томонидан “юриш”бошланди. Бу”юриш”нинг
биринчи кадамини
“Свобода”нинг мухбири Иля Балаханова билмасдан фош килиб
куйди. Кумита ташкил
булгани хакида “Независимая газета”да кичик бир хабар босилгач
И.Балаханова мени интерв;ю
беришга таклиф килди.
“Свобода”нинг Москвадаги
булими жойлашган кучага 100 метрча колганда каршимдан
Eдгор ака чикиб колди ва
менга eвсираб караб, интерв;ю колдирилганини ма;лум
килди. Мен аввалига “Ха
майли, суймаганга суйкалмай куя коламиз” деб оркага
кайтдим. Аммо ярим йулда
ужарлигим тутиб шартта оркага кайтдим. Максадим-
Балахановани уз огзидан бу
гапни эшитиш ва интерв;ю колдирилганининг сабабини
билиш эди. Ундан ташкари
сузида турмаган одам мени овора килганини кандай оклар экан?
деган кизикиш билан мен
студияга йул олдим. Балаханова: ”Сизга айтишмадими интерв;ю
колдирилганини. Бугун мени
вактим йук,кечирасиз. Лекин бошка сафар албатта гаплашамиз” деди
тилида рост, дилида елгон сузлар экан. Мен унинг кузларидан буни
укдим ва “Бупти хайр,лекин
менинг бошка сафар сиз
билан сузлашишга хохишим булишига ишончим йук” дедим ва кайтиб
кетдим.
Энди хурматли раисдош ва у
кишига содикларнинг ошкора юргизган фаолиятларига бир каранг:
Саналарга э;тибор беринг!
1.Узбекистон “Бирлик” халк
харакатидан билдириш
“Бирлик” халк харакатининг
хориждаги фаолиятини янада такомиллаштириш
максадида, Харакат
Марказий Кенгаши ва Тафтиш комиссияси а;золарининг бугунги шароитда
алока килиб буладиган
кисми билан маслахатлашиб 1995 йил 4 январда Харакатнинг Хорижий
Бюроси тузилди.Бюрога МК
ва ТКнинг Узбекистон ташкарисида яшашга мажбур булган
а`золари тугридан тугри
кирадилар.Бюрога раислик килиш Харакат МКнинг раисдоши
А.Пулатга
топширилди.”Бирлик”нинг Хорижий Бюроси уз фаолиятини Харакатнинг
Дастур ва Низоми доирасида
олиб боради.Шу билан бир каторда “Бирлик”нинг
хориждаги Ишчи комитети уз
фаолиятини тугатди деб хисобланади.Бюро номидан Ишчи
комитетга уз вактида олиб
борган фаолияти учун миннатдорчилик билдирилди.
“Бирлик” халк харакати
МКнинг раисдоши Абдурахим Пулат.21.01.1995.
Орадан кунлар утди........
2.А.Пулатнинг “Озодлик”
радиосига 30.04.1995да йуллаган ва “Мустакил хафталик”
газетасида босилган
хатидан бир парча:
“...Энди Хазраткул Худойберди,
Алибой Йуляхши ва Мухаммад Солихдан бошка хеч ким
хатто гапирмаeтган
“Бирлик”нинг мухожиротдаги ишчи комитети тугрисида.Бундай
комитет йук ва хеч качон
булган хам эмас”.
Вакт окар сувдек
утаверди.......
3.А.Пулатнинг укаси
Абдуманноб Пулатнинг Вашингтондан туриб бошкарадиган
Москвадаги гурухи бошлиги
Мадамин Нарзикулов рахбарлигида чоп этилган “Информацион
бюллетен”дан
(№2(42) ,1996,феврал;,
(Хаa, акамизни ва шефимизни химоя килиш учун керак булса бир
йил олдинги гапни хам
eзамиз”-демокчи улар) парчалар:
13-бет:”1995 йил 15
январда “Бирлик”нинг Тошкент вилояти а;золарининг йигилиши
булиб утди.Йигилиш
Х.Худойбердиевнинг узбошимчалик билан “Бирлик” газетасини
чикараeтганини ва харакатнинг Самарканд вилояти кенгаши раиси
А.Йуляхшиев билан
харакатнинг курултойини
чакиришга уринишларини коралайди. Булардан ташкари
уларнинг узларини
тугатилган(?!) “Ишчи гурух”нинг рахбарлари деб аташлари ва харакатнинг
рахбариятига карши
чикишлари хам кораланади. Йигилиш уз карорига мувофик Х.Худойбердиев
бу харакатлари билан узини
Харакатдан ташкари куйди деб хисоблайди.
Йигилишда ташкилий масала
хам куриб чикилди. Харакат вилоят кенгашининг янги
раиси килиб Васила
Иноятова сайланди”.
Койилмисиз. Хали
А.Пулатнинг “миннатдорчилик билдириб Ишчи комитетни тугатгани”
тугрисидаги хабар
чикмасдан бу нома;лум кишилар йигилиши бизни аллакачон
тугатилган деб хисоблабди.
Бу уларнинг адашиши эмас балки магзава тайeрлаeтган
одамнинг шошма-шошарлиги
окибатида тошиб кетган купиклар холос.
Ана шу мени
Харакатдан “четлатиш”
хакидаги хабардан беш кун утгач раисдош айнан уша “четлатиш”га сабаб
булган ишларимизга
миннатдорчилик билдирди. Тушунмаган одам учун бу парадокс.Тушунган
одам учун бу
хийлакорлик. Аммо хозирча хулоса
килишга шошманг. Чунки хали бундан хам
кизикрок “саналар жанги”нинг
гувохи буласиз. Энди 4 нчи хужжатга э;тибор беринг.
4.Яна уша укасининг
бюллетени,14 бет:
“12 январ; 1996 йил
Тошкентда “Бирлик” халк харакати хай;атининг йигилиши булиб
унда куйидаги карор кабул
килинди:
1.Харакатнинг Тошкент вилояти
кенгашининг собик раиси Хазраткул Худобердиевнинг
харакат Низомини доимий ва
купол равишда бузиб келаeтгани коралансин.
2.Тошкент вилояти кенгаши
карорида курсатилганидек, Москвада харакат
рахбариятининг рухсатисиз
газета чикарганлиги, узбошимчалик билан харакат
курултойини чакиришга
уринганлиги ва “Озодлик” радиоси оркали
“Бирлик” рахбариятига карши
тухматлар таркатгани учун
Х.Худойбердиев узини Харакатдан ташкари куйди деб хисоблансин.
3.Фаолияти тугатилган
“Ишчи гурухи” номидан халигача иш олиб бораeтган
Х.Худойбердиев билан
“Бирлик”ка алокадор булган барча масалаларда
алокалар
тухтатилсин.
4.Харакатнинг Тошкент
вилояти кенгаши раислигига В.Иноятова сайлангани кайд
этилсин.
Бу карор хакидаги хабар
Харакатнинг Хориждаги Бюроси,вилоят,шахар ва туман
ташкилотларига етказилсин.
5.”Бирлик”нинг навбатдаги
курултойи кун тартибига Харакат МК хай;атига рахбарлар
ва а;золарнинг харакатдан
чикариш ваколатлари берилиши масаласи киритилсин.
Бу “хужжат”нинг накадар
душманлик рухини куйиб турингда унинг 5 бандига э;тибор
беринг.
Навбатдаги булажак
курултойдан Харакат МК Хай;атига махсус ваколатлар берилиши
талаб килинаяпти. Демак
хали ваколати булмай туриб мени гуeки узларича Харакатдан
чикаришди. “Чикариб”
булгач энди бармокни тишлаб “Ия, бунга ваколатимиз йук экан-
ку. Э, падарига ла;нат
ваколатни, уни кейинги сана билан хам мустахкамлаб куяверамиз.Асосийси
- тезрок анавини
Харакатдан четлатиш керак”- деб фикрлашган чамаси Истанбул-Франкфурт-
Москва-Лулео—Вашингтон-Тошкент
телефон симларидаги кизгин бахслар чогида.
Келажакдаги курултойдан
суралаeтган Ваколатларничи?! Койиле
фаросатларинга. Хатто
Каримов хам Олий Мажлисдан депутатларни махаллий ва Олий
Мажлисдан четлатишга
ваколат беришларини сурашга жур;ат килолгани
йук, хозирча.Аммо энди сизлардан
урганиб журъат килиши мумкин.
Мабодо худо олиб, булажак
курултой хурматли раисдошга, Олий Мажлис эса жаноби
Каримовга шундай
ваколатлар бериб уларни хурсанд киладиган булсалар хамманинг
шури курийди, шу жумладан
бу ваколатларни берганларни хам. Шундан сунг кани
бирортанг раисни танкид
килиб курчи?! Бирпасда кавушинг тугриланади. Сирасини
айтганда Каримов бундай
ваколатларга зор эмас.У хар кандай конуну-ваколатларга
аллакачон тупурган, чунки
барча ваколатларни у аллакачон, кимлардандир сураб
утирмасданок жамлаб булган
уз кулида. Энди Пулатов хам
уз кулида ваколатлар
туплашда Каримов билан “ким узар” уйнаб “Нима,мен сендан
коламанми?” деб жазм
килганга ухшайди. Акс холда бундай хай;ат карори кабул
килинмаган буларди.
Мен ана шу “хужжат”га
раисдошдан бошка яна кимлар имзо чекканини жуда хам
билишни истардим. Аслида
буни чоп этган луттивозларга мардлик етишмаган – хай;ат
а;золарини номларини
келтириш.Чунки бу учун энг аввало “бундай
хай;ат бугун борми
узи ва бор булса кимлар
унда колган?”-деган савол хаммани кизиктириши мумкин.
Масалан,1992 йил 24-25 май
кунларида булиб утган “Бирлик” халк харакатининг сунгги
курултойида унинг
хай;атига куйидагилар сайланганди:
Абдурахим Пулатов Шухрат
Исматуллаев
Васила Иноятова Олим Каримов
Равшан Жураев Ботир
Норбоев
Саидолим Окилов Толиб Eкубов
Миролим Одилов
Анвар Усмонов
Иброхим Буриев
Мадамин Нарзикулов
Ана шу 12 кишидан чапдаги
7 киши -булар А.Пулатовни уз пайгамбари деб
хисоблайдиган, унга содик
инсонлар.
Унгдаги турт киши мустакил
фикрловчи инсонлардир.Ким нима деса деяверсин,
бу шахсан менинг фикрим.
Пулатовнинг 7 одамидан 2
тасининг, я;ни В.Иноятова ва М.Нарзикуловларнинг
хокимиятга курсатаeтган
хизматлари бугун купчиликка фош булди. Яна иккитаси, я;ни М.Одилов
ва С.Окиловлар харакатдан
абсолют четлашдилар.
Агар ана шу колган
“Пулатов купчилиги” хукми билан бу “хужжат” кабул килинган
булса мен бу купчиликка
ачинаман.
Бу хар иккала карор хам
мазмун жихатидан сарик чакага кимматдир.Газета
чикариш, курултой
чакиришга харакат килиш хукуклари хар бир “бирликчи”га
берилган. Бундай хукуклар
нафакат берилган балки бундай ташаббуслар куллаб
кувватланади хам дейилган
дастур ва низомимизда.
Бу сарик чака
“хужжат”ларнинг пичокка илинадиган жойи гуeки менинг Харакат
рахбариятига карши килган “тухматларим” дейиш мумкин эди, агар
улар ростдан хам
исботланса.
Биринчидан, улар
рахбариятга эмас конкрет Абдурахим Пулатов фаолиятига(аникроги
фаолиятсизлигига) карши
чикишлар эди.
Иккинчидан, улар
“тухматлар” эмас балки кескин танкидлар эди.Улар хар сафар
А.Пулатнинг уз газеталари,
журналлари ва радиодаги бизга (Ишчи кумита ва унинг фаолларига)
Ва мухолифатнинг иккинчи
каноти булган “Эрк” демократик партиясига
карши чикишларига
булган менинг жавобларим
эди. Уларнинг анчагина кисми “Сиeсий маколалар туплами”
китобимда келтирилган ва
шу учун улар устида тухталиб утирмайман.
Биз бу ерда ,я;ни Лулеода ,икки рахбар уртасидаги муносабатлар, бу муносабатларнинг
мухолифат хамкорлигига ва
хокимиятнинг золимона сиeсатига карши умумий курашимизга
курсатаeтган та;сири хакида куп бахслашамиз. Шундай бахслардан
бирида Пулат Охун:
“Вазиятни узгартириш учун
олиб бораeтган сиeсатимизни узгартиришимиз керак. Керак
булса уни юмшатиб, хукумат
билан музокара бошлашга замин тайeрлаш лозим. Гохида
максадга эришиш учун нималардандир воз кечиш,
кимлар биландир дуст тутиниш лозим
булади. Сиeсат ана шунака
фохишабозликдан иборат” деди.
Мен унга
э;тироз билдириб: “Нега энди биз, хеч бир гунох иш килмаган, факат
эзгу-ниятлар
билан сиeсатга келган,
инсон хукуклари,кадриятлари ва
демократик эркинликлар учун
курашаeтган инсонлар, уз
халкига карши жинояткорона сиeсат олиб бораeтган хукумат билан
музокарага боришимиз керак экан? Бу музокарага
биз эмас хукумат мухтож чунки
унинг халк олдидаги
гунохлари чексиз ва уларни ювиш учун,
уз хатоларини тузатиши учун у
харакатини бошлаши керак,
биз билан мулокот учун. Аммо уларнинг
бундай ишга кул
уришларига мен ишонмайман.
Улар биз билан мулокот килишни хаeлларига хам келтирмайдилар.
Чунки улар музокарага зор эмас. Каримовнинг “Ака -ука Пулатовларга менинг хеч кандай
хусуматим йук, улар
Ватанга келиб уз фаолиятларини давом эттираверишлари мумкин”дейиши
эса факат ана шу икки
кишига таалукли ута ножиддий гап ва бу гапнинг на “Бирлик”ка на бутун
мухолифатга алокаси
йук..Хукумат мухолифат билан эмас
балки ана шу икки ака-ука
билан келишмокчи, холос.
Бу эса яна бир бор хокимият бошида
турган сиeсатчиларнинг
калтафахмлигини курсатади холос. Сиeсатни фохишабозлик дейиш эса факат худди шундай
сиeсат олиб бориш тарафдорларига хос фикрдир. Узини
демократик сиeсий фалсафа вакили
хисоблаган хар бир инсон
бундай сийкаси чиккан коммунистик фикрлашдан
юз угириши ва
сиeсатни хамиша, хар
кандай кийинчиликларга дучор булишдан кат;ий назар,тоза виждон ва
соглом фикр билан олиб
боришлари керак” дедим.
Аммо орадан озрок вакт
утгач Пулатов чикараeтган “Харакат”деб номланмиш ва
“мухолифатнинг
мувофиклаштирувчи кенгашининг нашри” деб аталмиш гурноманинг 1995 йил 2-
3сонида “Нихоят
бирлашилди”деган бир макола берилди.Маколанинг номиданок `лгон уфуриб
тургач унинг мазмуни
канака буларди? Лекин эринмасдан уни укиб чиксангиз `лгон уларнинг
асосий кураш куролига
айланганини гувохи буласиз. Бу маколада мухолифатнинг бирлаштириш
масаласида айрим
си`сатчиларнинг фикрлари келтирилган. Улар ичида
И.Каримов, А.Пулатов,
М.Маликов, Ахат Андижон, Аббос Абдулла,”Янги мустакил хафталик”
газетасидан деган никоб
остида А.Пулатовнинг яна бир фикри ва
нихоят гу`ки менинг гапим
келтирилган.
Ахад Андижон ва
мендан бошка барчанинг фикри гу` бир
жойдан чиккан, я;ни улар жур овозда
“Узбекистон мухолифати
бирлашишига асосий тусик бу Мухаммад Солих” деган хулосага
келишган. “Эрк” партиясини
И.Каримов туздирганини М.Солихга эслатиб куйиш билдирилган.
Бу маколада мени хайрон
колдирган нарса шуки - улар менинг Лулеодаги тортишувларда айтган
гапларимни узларича талкин
килиб, унинг айрим жойларини узларига мос келадиган охангда, бошка
жойларини эса гирт
тескарисини беришган.
Мана, уша гурномадан
кучирма:
“Хазраткул Худойберди
(Швецияда яша`тган”Бирлик”чи): -А.Пулатни “Бирлик” раислигидан
четлаштириш учун
кураша`тган вактимизда, унинг ташаббуси билан була`тган бирлашиш,
ишимизни огирлаштиришини
А.Йуляхшиев билан биргаликда М.Солихга
тушунтиролдик. Си`сат
фохишабозликдир.Бошка
иложимиз йукди. Солих хам шу фикрга келди ва имзосини бекор килди”.
Мен уларнинг си`сатни
фохишабозлик дейишларига карши кескин гапириб, уялтирганим боис
улар хатоларини тушуниш
билан бир каторда менинг танбехимдан жахллари чиккан
шекилли уз хатоларини мени елкамга агдаришган.
Бунака тухматларни мен терговчи
Э.Жураевдан куп
маротаба эшитган эдим, аммо уша пайтда
биров айнан шунака
тухматларни бир куни келиб
уз сафдошларинг хам килади деса ула колсам хам
ишонмасдим. Аммо дунeнинг
ишлари галати ва ажабтовур экан. Айримлар “сиeсатда
дустлик булмайди” деган
акидага асосан фикрлашади чамамда.Журнал
мухаррирининг
ана шунака
eлгон ва тухматга асосланган маколаларни чоп этиши уларнинг бозори
касодга учраганидан
далолат беради. Ахир кингир ишнинг кийиги кирк йилдан сунг
хам билинади деган гап
бекорга айтилмаганку. Энди когоздаги ”мувофиклаштириш кенгаши”
хусусида озрок фикр
юритсак.
Дунeнинг бирор бир
давлатида Узбекистондагидек гаройиб мухолифат “бирлашуви”булган эмас ва
булмаса хам
керак. Менинг ана шу
“кенгаш”ни тузган Ш.Мирсаидов,
А.Пулатов,
П.Охунов, И.Буриев ва
Ж.Мухаммадларга бир оддий саволим бор:
Сизлар холисанилло
айтингларчи - шу”кенгаш”ни хакикатан ”Узбекистон мухолифат кучларининг
мувофиклаштирувчи кенгаши”деб атай оласизларми? Агар имон-э;тикод ва виждонни
бир чеккага йигиштириб куйиб “Ха” десанглар, мен биринчидан сизларнинг фантазияларинга
“Койил”дейман, иккинчидан эса сизларга астойдил ачинаман, бирингиз
Узбекистоннинг собик вице-президенти, бирингиз
хакикатан талантли eзувчи, бирингиз
харакат, бошка бирингиз партия раисдоши
ва яна бирингиз камок кийинчиликларини курган, собик Иттифокда катта
сиeсатга аралашган ва бир
партиянинг раис уринбосари
булишингизга карамасдан. Нечун?
1.Кандай килиб
мухолифатнинг йирик вакили булмиш”Эрк”партиясининг иштирокисиз мухолифатнинг
кенгашини тузиш мумкин?
2.Агар сиз биринчи саволга
э;тироз билдириб-“Эрк”партиясининг бир вакили Мухолифат кенгашининг а;зоси
десангиз бу юмшок килиб айтганда болалик. Ахир шундай жиддий Кенгаш тузиш учун
хар кандай партиянинг хар кандай вакили
ваколатли була олмайдику?
Бир партиянинг биргина а;зосининг имзоси етарли асос булса(у хатто партия
котиби булганда хам) у холда “партия раиси” деб аталмиш ма;сулиятнинг хеч кимга
кераги йук буладику?
Талантли eзувчи булиш бу
хали талантли сиeсатчи дегани эмас. Сиeсатчининг ма;сулияти eзувчига нисбатан
бир неча баробар юкори туради. Агар eзувчи уз асарининг кизикарли чикиши учун
фантазия юритишга, хар хил булмаган нарсаларни худди булгандек килиб ишонарли
eзишга табиий равишда мажбур булса, сиeсатга бунака хаeлпарастлик тугри келмайди.
Агар eзувчидан
купрок хиссиeт талаб килинса
сиeсатчидан аксинча, купрок совукконлик талаб килинади. Мен Ж.Мухаммадни калами
уткир eзувчи сифатида астойдил хурмат киламан, унинг”Озодлик”ва”Би Би
Си”радиоларидаги адабий-бадиий чикишларини кизикиш билан тинглайман.
Аммо мен Ж.Мухаммаднинг
“Эрк”партияси номидан партия рахбарлари вазифаси булган кушма хужжатлар ва
баeнотларга имзо чекиб, партия раисини урнини босишга харакат килишини катта
хато деб хисоблайман.
У кишининг “Хуш, биродар,
узингиз-чи?” деб бериши мумкин булган табиий саволига шундай дейман:”Тугри, мен
“Бирлик”нинг МК а;зоси сифатида, унинг мухожиротдаги Ишчи кумитаси раиси
сифатида хукумат сиeсатига карши каратилган куплаб хатларга имзо чекканман ва
уларни ОБСЕ, БМТ ва бошка халкаро ташкилотларга жунатганман.Аммо уларнинг
барчаси оддий норозилик хатларидир, икки eки бир неча ташкилотларнинг кушма
баeнотлари эмас.
Мен хатто ана шу оддий
норозилик хатларидан бир канчасини Харакат раисдоши А.Пулатовга имзолаш учун
жунатиб турганман, у менга ковок-тумшук килиб юришидан кат;ий назар. Пулатов
хар хил нарсаларни рукач килиб бу хатларни имзоламагач ва уларнинг асосий кисми
Узбекистондаги хокимият золимлигини фош килишга каратилган ва унга карши
чоралар куллаш таклиф килиниб, халкаро ташкилотларга йуналтирилган хатлар
булгани учун уларнинг купчилигини узим тузганман ва “Бирлик”нинг ва мухолифатнинг
бошка фаоллари каторида имзолаб,
адресларга жунатиб турганман.
Бу хатлар учун мен хамиша
Харакат Курултойида жавоб беришга тайeрман (бу хатларнинг бир кисми “Сиeсий
маколалар туплами”да, бошкалари ушбу китобда келтирилган).
Киссадан хисса шуки, токи
Харакат ва партия Курултойлари сайлаб куйган рахбарлар бор экан, улар яхши-eмон
булишидан кат;ий назар биз уларни тан олишимиз лозим. Мен бу нарсаларни кимларнидир химоя килиб eзаeтганим йук,
чунки уларнинг бирортаси химояга мухтож эмас.
Бу кенгаш аслида “Бирлик”
ва “Хак йул-Адолат” партияларининг оддий хамкорлиги холос ва бундай хамкорлик
учун хар икки ташкилотнинг раислари ва фаолларининг имзоси кифоя эди (хатто
улардан бирини ташкилот деб аташ зурма зураки булса хам). Аммо улар
бу хужжатнинг салобатини ошириш учун унга бирлари уз раисдошлари
(И.Буриев)ни, иккинчилари эса уз уринбосарлари(П.Охунов)ни имзоларини
киритишган экан бу уларнинг иши.Аммо бу икки ташкилот вакилларининг ичида
учинчи йирик бир ташкилотнинг нома;лум ваколатли
вакилининг имзоси бу улик лойихага
умуман масхаромуз шакл берган.
Узбекистон “Бирлик” Халк
Харакати ва Узбекистон “Эрк” демократик партиясини мен Бир бургутнинг икки
каноти мисол тасаввур киламан.Бир каноти бойланган бургут учолмагани каби ана
шу икки йирик мухолифат ташкилотларидан бирининг
иштирокисиз мухолифат хам
хамкорлик кила олмайди.
Тугри, качондир янги бир
кучли мухолифат ташкилоти мамлакат микeсида дунeга келса, у юкоридаги икки
ташкилотни бири билан хамкорлик килиб куп нарсаларга эришиши мумкин. Аммо хозир гап ушбу кунда мавжуд
йирик сиeсий кучлар хамкорлиги хусусида кетяпти. Мухолифат хамкорлигининг
навбатдаги лойихасини тузиш ташаббусини 2,5йиллик
камокдан сунг нихоят
озодликка чиккан Пулат Охунов кутариб чикди. Бу лойиха тузилаeтган вактдаги вокеалар
жуда яхши эсимда. Бизнинг “Эрк”билан хамкорлигимиз хижратда хам худди
Тошкентдагидек(1992 май-декабр; ойларидаги каби) давом этаeтганлиги учун М.Солих
билан тез-тез телефонда сухбатлашиб турардик.
Бир куни у киши телефон
килиб: ”Мухолифат Кенгаши” тузилаяпти экан. Менга имзолаш учун хат лойихасини юборишибди.
Сизнинг фикрингиз кандай
бу хакда?”-деб суради.Уша пайтлар менинг А.Пулатов билан муносабатларим
таранглашган пайт эди. Сабаби- “Мустакил хафталик”нинг бир сонида Хамид
Расулевнинг ака-ука Пулатовлар сиeсатига карши eзган ута кескин
маколаси чоп этилган ва бу маколага у кишининг “Ишчи кумита а;зоси”
остида бир псевдоним ном билан имзо куйгани учун унинг авторлиги тулигича (ва
халигача )мени буйнимга тункалган эди. Шу сабаб Кумита фаолияти раисдош
томонидан “миннатдорчилик” билдирилиб тугатилган ва мени бир фитначи килиб
курсатиш ишлари авжида эди. Шуларга карамасдан ва Пулатов билан бир иш олиб
боришга кузим етмасада мен М.Солихга “Мухолифатни бирлаштириш масаласи ута
мухим.
Бизнинг фикримиз бу
жараeнга та;сир килмаслиги керак. Узингиз билгандек хал килаверинг”деб жавоб
бердим. Шундан сунг М.Солих лойихани имзолади. Шу орада мен Алибой ака Йуляхшиевга сим кокиб бу мухим вокеани у кишига билдирдим.
Аммо Алибой аканинг А.Пулатов билан муносабатлари меникидан хам бадтаррок экан. Менинг характеримда принсипиал
булмаган масалалардаги, айрим холларда хатто принсипиал масалаларда хам, юз
берган келишмовчиликларни унутишга интилиш, юзага келган огир вазиятни ечишга уриниш ва янгиликка интилиш тактикаси
булгани учун мен Пулатов билан орамиздаги масалаларни М.Солихга рукач килиб утирмагандим.
Аммо А.Йуляхшиев бир
томондан А.Пулатовдан eши улуглиги
учун, Пулатовнинг биз иккаламизга карши гапираeтган сузларини менга нисбатан
купрок огринсираб кабул килаeтган эдилар ва бу табиий эди. Иккинчи томондан
eши олтмишдан ошган, улгайган фарзандлари ва касал рафикасини огир шароитда колдириб, сиeсий кураш туфайли чет элларда сарсон-саргардон
булиб юрган 7-8йиллик курашларда чиниккан сафдоши ва Харакат йулбошчиларидан
бирига Пулатовнинг “мен раисман” деб хурматсизлик килиши,бу сафдоши хатоларини
курсатсатганда ”хуп ака, фикрлаб кураман,рахмат маслахатлар учун”дейиш урнига
уни соткинликда айблаш хеч бир виждонли инсоннинг иши эмас.
Биз Алибой ака билан илк
бора хакикий соткинларни фош килиб Пулатовга айтганимизда у буни тан олишни истамади. Кейинчалик
бизнинг хаклигимизни вокеаларнинг ривожи хам
ва Москвадаги биродарларимиз Eдгор Обид ва Ал;берт Мусинларнинг фикрлари
хам бир неча бор тасдиклади. Аммо афсуски Пулатов хамон дустни душман, душманни
эса дуст деб хисоблаб келмокда. Майли, узи билади, чунки бу унинг
муаммоси-сиeсатчи, рахбар ва бир шахс сифатида.
Хуллас
А.Йуляхшиев”Кенгаш”хакидаги гапни ва унга М.Солихнинг кушилиши мумкинлигини
эшитгач каттик уксинди ва “качонки биз, “бирлик”чилар у
(А.Пулат)билан келиша олмай юрганимизда
унинг М.Солих билан келишиб ишлашига ишониб булмайди. Айтинг, иложи булса у
киши менга бир сим коксин” дедилар. Мен М.Солихга телефон килиб Алибой аканинг
бу лойихага муносабати ута салбий эканини ва бир гаплашиш истаги борлигини
айтдим. М.Солих у киши билан гаплашган
шекилли орадан сал утгач менга сим
кокиб:
“Хакикатан уйлаб курсам, мен сизларни сотиб бу лойихага кушилибман.Пулатов
сизларни “Эрк” билан хамкорлик килганларингиз учун соткинга чикариб, энди
узининг биз билан хамкорлик килиши даргумон.Мен сизларни хурмат киламан ва сизлар билан хамкорликда ишлаш мумкин деб
хисоблайман.У лойихадан эса имзоимни кайтариб оламан”- деди.
Бир “бирлик”чи, демократик
ташкилотнинг а;зоси сифатида рахбар фаолиятини танкид килиб балога колган
булсакда, бу танкидлар тугри эканлигини А.Пулатов узининг шундан сунг олиб
борган фаолияти билан тан олганини курсатди.
2,5 йил фаолиятсиз юрган
раисдош Ишчи Кумита тузилгач жонланиб колди ва 1995 йилнинг январида
Мухожиротдаги Ишчи Кумита а;золарига фаолиятлари учун миннатдорчилик билдириб
бизни ”eпди”ва….Хорижий бюро тузилганини э;лон
килди. Хуш, айтингчи,
Мухожиротдаги кумита ва Хорижий бюро сузлари орасида кандай фарк бор? Мухожирот
ва хориж, кумита ва бюро сузлари бир хил
ма;нони англатади. Лекин булар уртасида фарк йук десангиз катта хато
киласиз.Булар орасида том ма;нода осмон билан ерча фарк бор.
Чунки Хорижий бюрони узини
аллакачонлардан бери мамлакатнинг навбатдаги Президенти деб хисоблаб юрган
раисдош
тузган, Мухожиротдаги
кумитани эса оддий бир “бирлик”чи тузган. Бу “бирлик”чининг Харакатнинг
Марказий Кенгашига а;золиги хам (чунки унга ухшаган а;золарнинг сони нак
54та),бир вилоят кенгашига раислиги хам(чунки унга ухшаган вилоят раислари нак 13та-Тошкент
шахар кенгаши билан)хеч кандай рол; уйнамайди.
....Орадан роппа роса бир
йил утгач эса айнан ана шу фаолиятлар кораланиб, Пулатовга содик бир
аёл
eрдамида гуeки мени
Харакатдан четлатишди. Мен бир детектив кизикиш сабаб Пулатовдан уша фохиша
гуeки утказган мажлис протоколини менга юборишини сурадим, агар
ростдан хам шундай протокол булса. У “хуп”деди аммо хали-хануз у
протокол йулда...….
Мен у протоколнинг
борлигига шубха билдирмайман. Мени шубхам-бу уларнинг килган ишларидан шарманда
булиш хавфини йукотиш учун бу
хабар ва протоколни йиртик курпа остига беркитишмаяптимикин? - деган
савол атрофида. Ундан ташкари кимлар менга карши нималар дегани ва улар уз
карорларини кандай асослашгани хам жуда кизикарли албатта. Чунки мени коралашга
арзийдиган бирор нарса уйлаб топиш улар учун улкан муаммо.
Чунки умрини зулмга карши
курашга багишлаган, режимнинг тайзик ва камокларини бошидан кечирган,
курашни давом эттириш максадида ва
ватандаги кулликдан хориждаги озодликни ма;кул куриб мухожирликка юз
тутган ва чет элларда туриб, бир дакика
булсада Ислом Карим сиeсатини узгаришига ишонмасдан, уни аeвсиз танкид килиш
позициясида колган бир “бирлик”чини ташкилотдан четлатишга уриниш факат
галамислар гурухининг кулидан келиши мумкин холос.
Мен бу
сузларни кураш фаолиятимни
макташ учун айтаeтганим йук балки ана шу курашим не учундир кураш
йулбошчиси ва унинг айрим хамшахар гумашталарига eкмай колгани учун айтаeтирман
холос.
.......Биз “Эрк” билан
хамкорликда”Форум”газетасини чикара бошлагандан сунг раисдош хам газета ва
журнал чикариш ташвишига тушиб колди.Биз “Бирлик”нинг Мухожиротдаги Ишчи
Кумитасини тузгач орадан 5 ой утгач раисдош узининг Хорижий Бюросини тузди. Ха,
хакикатан танкид иш берди ва раисдош
айнан 1995йил январидан Э;тиборан узининг 1992 йилдан бери суниб eтган
фаолиятини кайта тиклай бошлади.Биз Ишчи Кумита а;золарининг ташаббуси ва
“Бирлик”нинг бошка фаолларининг хам, жумладан Пулат Охун, Носир Зокир, Ма;мура
Усмонова, Сулаймон Мурод, Тохир Бакоев, Зафар Мирзо,Алибой Йуляхшиев,Eдгор
Обид, Мадамин Нарзикулов,Бахром Хамроев, Ал;берт Мусин, Хамид Расулев, Самандар
Сайидлар иштирокида 1995 йил июлида Москвада “Бирлик”нинг конференциясини
утказиб у ерда раисдошнинг
фаолиятини танкид килганимиздан
сунг у янада жонланди.
Раисдош узи бош булган “Харакат”
журналини ва”Мустакил хафталик”газетасини чикара бошлади.Айни пайтда Алибой
Йуляхшиев Москвада
“Бирлик” газетасини чикараeтган эди. “Бирлик”нинг Москва конференсияси раисдош
Абдурахим Пулатов фаолиятини кескин танкид
килиш рухида утгани учун раисдош бу конференсияни хам кора буeклар билан
чаплашга тушди. Унинг бу
конференсиядан сунг чикарган газета ва журналларидаги маколаларини укисангиз
бунга амин буласиз.Мен уша конференциянинг икки хужжатини ва унга нисбатан
А.Пулатовнинг муносабатини курсатувчи бир маколани келтираман холос.Колган
материаллар “Август 1994-август 1995” китобимда тулик келтирилган.
Узбекистон “Бирлик” Халк
Харакати МК Хайъатига.
Биз,Харакатнинг Тошкент,
Андижон, Самарканд ва Наманган вилоят Кенгаши раислари
Х.Худойберди, П.Охун,
А.Йуляхши ва Н.Зокир,
Харакат Низомининг 5.8
моддасига биноан Харакатнинг Фавкулодда Курултойи чакирилишини талаб киламиз.
Курултой утказиш буйича
ташкилий гурухнинг куйидаги таркибини таклиф киламиз:
Х.Худойберди, П.Охун,
А.Йуляхши, Н.Зокир, М.Усмон кизи, Хамдам Сулаймон ва И.Буриев.
Курултой 1996 й. 1
январгача утказилишини максадга мувофик деб хисоблаймиз.
Шу муддатдан сунг ташаббус
гурухи Харакат Фавкулодда Курултойи утказиш фаолиятини бошлайди.
Х.Худойберди имзо
4.07.1995й.
П.Охун имзо 4.07.1995й.
А.Йуляхши имзо
4.07.1995й.
Н.Зокир имзо 4.07.1995й.
Иккинчи хужжат.
Узбекистон “Бирлик” Халк Харакати Москва конференциясининг
Карори
Халк харакати фаолиятини жонлантириш учун “Бирлик” рахбариятига куйидагилар
тавсия килинади:
Узбекистон хукумати билан
алока урнатиш ва узаро келишув шартномасини тузиш учун комиссия тузилсин.
Харакатнинг босма
материалларини доимий таркатиш учун жойларда харакатнинг структуралари
тузилсин.
Кувгинлардан катъий назар
“Бирлик” булимларининг ватандаги фаолияти кучайтирилсин.
“Бирлик”нинг Фавкулодда
Курултойини рахбарият билан хамкорликда утказиш учун ташкилий кумита тузилсин.
Узбекистондаги
сиeсий,иктисодий ва социал вазият хакида материал туплаш,уларни анализ килиш ва
чоп этиш ишлари ташкиллантирилсин.
“Эрк” партияси билан
мухолифатнинг принципиал масалалари буйича хамкорликда иш олиб борилсин.
Хай;атнинг хар ойда бир
утказиладиган йигилишлари ташкиллаштирилсин.
Йигилишлар утказишнинг имкони булмаганда хайъат аъзоларига
телефон оркали узаро
богланиб туриш тавсия этилсин.
Узбекистон мухолифати
мувофиклаштириш кенгашини ва кенгашнинг ишчи органларини тузиш,унга Харакат вакилларини тавсия килиш ишлари жадаллаштирилсин.
Ушбу карор “Бирлик” Халк
Харакати фаолларининг 1995 йил 1-июлда
Москва конференциясида
кабул килинди.
Карорни
тасдикловчилар:
А.Йуляхшиев
П.Охун
Мана энди бу талабларга
“Бирлик” раисдоши А.Пулатовнинг муносабати:
“Анвар Олтойлининг
пуллари,Мухаммад Солих,Алибой ва Хазраткулларнинг харакатлари, “Озодлик”радиоси
Узбек шу;басининг eрдами бекор кетмади. 1-июл куни Москвага”Бирлик”нинг
“курултой”ини утказиш учун 2 “Бирлик”чи ва
3 “Эрк”чи келди. Факат шу
провокацияни уюштирганларнинг шарманда булганини курсатувчи бу вокеа,аслида
бутун Узбекистон мухолифатини обрусизлантириши ма;лум эди.Провокацияни
режалаштирган одамларнинг асл максади хам
шу эканлиги аник....”(Мустакил
хафталик,№5,август 1995й).
Бу маколани давом
эттирганинг сайин кунглинг озиб кетаверади. Ахир одам деган хам шунчалар
eлгончи буладими? Мен ва Алибой акадан бошка яна 13 “Бирлик” фаоли иштирок
этган конференцияни “2 “Бирлик”чи ва 3 “Эрк”чи утказган провокация” деб бахолаш бу ана шу “Бирлик” конференцияси
катнашчиларига нисбатан ута хурматсизлик,уларни тан олмаслик ва имкон борича “Бирлик”
тарихидан бу конференцияни учириб ташлашга уринишдир.
Нечун?! Чунки бу
конференцияда илк бор А.Пулатовнинг фаолияти кескин танкидга олинди. Факат
Eдгор Обид, Пулат Охун ва Носир Зокирларгина А.Пулатовни уз химояларига
олдилар. Пулат Охуннинг каттик туриб раисни химоя килиши окибатида уларнинг
сафи 8 кишига етди.
7 киши эса А.Пулатовнинг
фаолиятини “коникарсиз” деб бахолади. Раисдошнинг
фаолиятини Пулат Охун “коникарли” деб бахолаганда унинг, я;ни Андижон вилояти
“Бирлик” кенгаши раисининг уринбосари
Зафар Мирзо :”Пулатовнинг
юритмаган фаолиятини
“коникарли” дегандан кура тилни тагидан шартта кесиб ташлаган яхши” деди жахл
билан.Носир Зокир “хай-хай”лаб Зафар Мирзони тинчитишга тутинди.
Пулат Охуннинг бу
содиклиги раис томонидан куйидагича такдирланди(“Мустакил хафталик”-даги
маколанинг давоми):
“...Шундай килиб,”Бирлик”ка
карши уюштирилган бу хунук ва чиркин харакат “Бирлик”рахбарияти ва фаолларининг
са;йи харакатлари билан етарлича чиройли тугатилди ва “Бирлик”нинг обруйи янада ошди.Бу жараeнда Пулат Охун
узининг хакикий сиeсатчи эканлигини курсатди”. Койилмисиз кузбуямачиликка.
А.Пулатовнинг фаолиятсизлигига карши харакат “Бирлик”ка карши деб
бахоланмокда(я;ни Ленин бу партия,партия бу Ленин демак).
Зур-ба;зур конференция
катнашчиларидан 52%ининг”коникарли”деган бахосини олган Пулатов худога шукрлар килиб “..бу хунук ва чиркин
харакат етарлича чиройли тугатилди”демокда.
Унинг такдири хам
Тожикистон демократик партиясининг собик раиси Шодмон Юсуфдек тугашига бир бахя
колганини Пулатов хеч качон унутмайди ва унга карши овоз берганларга карши бир
умр курашади (Шодмон Юсуф мухожиротда яшаeтган бир гурух партия фаоллари
томонидан утказилган конференцияда раисликдан олиб ташланган эди-
Президент Рахмоновнинг
сиeсатини маъъуллагани учун).
…….Хар бир инсондаги потенсиал ижобий eки салбий томонга йуналтирилиши мумкин. Бу харакат ижобий
томонга булса,”баракалла,оллох кулласин!”дейсиз. Агар аксинча булса, я;ни бир инсоннинг гайрати eмон ишларни бажаришга
йуналтирилган булса, бундайларга дучор булишдан eки улар билан бирор юмуш килишдан худо сакласин. Чунки максадига
эришиш йулида хеч нарсадан кайтмайдиганлар билан бирга булиш- бу бир офатдир. Бундай
инсонлар билан бирга булиш- бу демак козонга башарани ишкалашдир,улар килаeтган
гаддорликка тенг шериклик килишдир. Бундайлар билан неки килманг,барча килган ишингиз
факат зарар келтиради,уларнинг сири бир
куни барибир очилади ва шармандаси чикади.
Гохида хайрон коласиз тилeгмаликдан. Агар элу-юрт олдида бизларнинг ташкилот
рахбарига нисбатан танкидий чикишларимиз ака- ука Пулатовлар ва П.Охун кабилар
томонидан ижобий
бахоланиб:
“...бундай танкидий
чикишлар”Бирлик”нинг демократик ташкилот эканлигидан дарак беради. Хар кандай
оддий “бирлик”чи коммунистик партиядан фаркли уларок бемалол уз рахбарини
танкид килиши ва узининг таклифларини билдириши мумкин”-дейилса,оркаравотдан ва
ими-жимида бизга карши”буюк”ишлар амалга оширилади(мисолларни курдингиз ва
саломат
булсак хали афсуски куп
курамиз).
Хуш, энди И.Каримовнинг
АКШ сафарига таалукли масалаларга кайтадиган
булсак, биздан сунг улар хам
карвондан колиб кетмаслик илинжида,нисбатан юмшок аммо мохиятан тамоман узгача
рухда тузилган хат жунатишди Б.Клинтонга.
Мана уша икки хатнинг
нусхалари:
Америка Кушма Штатлари
Президенти
жаноб Билл Клинтонга очик
хат.
28-май 1996 йил.
Биз,куйида имзо чекувчи Узбекистон демократик мухолифати вакиллари, Узбекистон
прези-денти Ислом Каримовнинг АКШга расмий сафарга тайeргарлиги муносабати
билан ушбу мак-тубни eзишга карор килдик.
Агар Ислом Каримовнинг узини авторитар рахбарлигини очик
тан олганлиги, аслида эса мамлакатда аллакачон диктаторлик бошкаруви урнатилганлиги хисобга олинмаса, бу
визитнинг хеч кандай ажабланарли жойи йук. Бу хакикатан бир давлат арбобининг
оддий визити сифатида каралиши мумкин эди,агар республикада инсонларнинг
фундаментал хукукларини хукумат томонидан топталишига оид куплаб фактлар
хисобга олинмаса.
Биз, уз фикр ва гоялари
учун севимли Ватандан кувилганлар, камокларга солинганлар ва АКШ сенаторлари,халкаро инсон хукукини химоя
килиш ташкилотлари Хьюман Райтс Вотч -Хелсинки,
Амнисти Интернейшл ва бошкаларнинг кумагида озодликка чикканлар, бу визитга
нисбатан хеч бир норозилик билдирмас
эдик, агар Узбекистонда сиeсий махбуслар сони йил сайин купаймаганда.
Ушбу кунда Узбекистон
камокхоналари ва концлагерларида 50дан ошик сиeсий махбуслар узларининг тинч
сиeсий фаолиятлари
учун ва 20дан
ошик виждон махбуслари
узларининг диний э;тикодлари
учун утиришибди.
Мана уларни айримларининг
исм-шарифлари:
Мамадали Махмудов, Абдулла
Абдураззоков-eзувчилар
Мурод Жураев-собик
Узбекистон Олий Кенгашининг депутати
Холикназар Ганиев,Бахтиeр
Наби угли-Самарканд Университетининг доцентлари,Бирлик Халк Харакати ва
“Эрк”демпартияси а;золари
Сафар Бекжон, Рашид
Бекжон-“Эрк”а;золари
Абдурашид
Кутбиддинов-Бирлик Халк Харакати а;зоси
КГБ-СНБ томонидан камокка
олинган ва изсиз йукотилганлар:
Абдулла Утаев,Абдували
Мирзоев,Рамазон Маткаримов-дин фаоллари.
Энг кайгулиси шундаки,
бизда сиeсий курбонлар руйхати хам очилган:
Миржалол
Мирзаахмедов(“Бирлик”фаоли, хомиладор рафикаси билан бирга
улдирилган)-1992,июн.
Мирза Урунов(“Эрк”фаоли,
касалхонада ин;ексия-эмболия йули билан улдирилган)-1993, 7июл.
Эломон
Шукуров-(“Эрк”фаоли,мухолифат газетасини таркатганлиги учун камокка олинган ва
Тошкент турмасида улдирилган)-1995 йил.
Биз, дунeнинг турли
бурчакларида саргардонликка мубтало этилган ва Ватанга кайтиш имкониятига эга
булмаган Узбекистон фукаролари, бу визитни э;тиборсиз колдирган ва Сизга
мурожаат этмаган булардик, агар Х;юман Райтс Вотч-Хелсинки ва Амнисти
Интернейшлнинг 1992-95йилларда бир неча бор уринишларига карамасдан барча
сиeсий махбусларни озод килиш,директива билан йукотилган инсонларни топиш
буйича тергов ишларини бошлаш каби талаблари хеч кандай натижа бермаeтгани
хисобга олинмаса.
Бугун Узбекистонда “булиши
мумкин ислом фундаментализмига карши кураш”никоби остида, 1925-39 йиллар Сталин олиб борган услубда, я;ни уришкок
атеиистик террор услубида, диндор фукароларга карши репрессия олиб борилмокда (буни Прагадаги OMRI
институти ходими Роджер Кангас ва бошка гарб тадкикотчилари тушуниб етдилар).
Республикада Каримов
Исломнинг бошкача фикрловчиларга карши кураш фундаментализми мавжуд ва унга
карши айтилган энг оддий ва бегараз танкид муаллифи каттик жазога тортилади,
Халкаро сиeсатдаги бундай иккиюзламачилик, я;ни огизда ма;навий кадриятлар,
инсон хукуклари хакида гапириб,амалда
эса даврий ютуклар ва шахсий манфаатларни деб бу кадриятларнинг оeк ости
килиниши бизни жиддий ташвишлантирмокда.
Балки гарблик давлат
арбоблари яхши ниятлар билан Узбекистонга
eрдам курсатишаeтгандир, унинг
иктисодини кутариш учун. Аммо Узбекистонни бундай расмий ва
иктисодий куллашлар амалда И.Каримов режими ва унинг репрессив аппаратини
кучайишига хизмат килмокда,барча
молиявий eрдамлар КГБ-СНБ,МВД ва коррупсияга ботган тузум
упконида гойиб булмокда.
Гуeки eвузлик кучлари
атайлаб,аник максадлар билан демократик ва умуминсоний кадриятларни демократик
давлатлар рахбарлари куллари билан обрусизлантирмокда,бу эса айни пайтда хали
демократия меваларини тотиб курмаган халкларда унга карши туйгулар уйготмокда.
Биз учун гарбий демократик дунeнинг бундай кадамлари умуман тушунарсиз
булмокда.Агар буларнинг
барчаси уларнинг айримлари учун сайловолди аксиялари булса, у холда бундай
кадамлар хакикий демократик давлатларда салбий натижаларга олиб келиши мумкин.
Биз юкорида келтирган
инсон хукукларини топталиши фактлари
Х;юман Райтс Вотч Хелсинки-нинг Узбекистон буйича сунгги хисоботида(май
1996й.)хам уз тасдигини топган. Бу хисоботга кушимча равишда шуни эслатиб
утишимимз лозимки,1993 йил январидан
э;тиборан Узбекистон Бирлик Халк Харакати,”Эрк”демократик партияси,Халк
дипломатияси
уюшмаси ва
Тадбиркорларнинг мустакил касаба уюшмаси каби расмий ташкилотларнинг
фаолиятлари такикландилар.
“Миллий Мажлис” ва “Адолат”
ташкилотлари яксон этилдилар,1992 йилдан бери “Озод дехкон”,
“Бирлик”партиялари, Инсон хукукларини химоя килиш уюшмаси,”Тумарис”хотин-кизлар
уюшмаси, “ТуркEД” eшларнинг демократик харакати,Туркистон Халк Харакати каби
ташкилотларни расман руйхатга олиш пайсалга солиб келинмокда.
Айни пайтда хукумат
томонидан хар хил “ташкилот”лар тузилиб, улар зудлик билан,хатто Низомсиз
руйхатга олинмокдалар-“куппартиявийлик”образини яратиш учун. Афсуски Гарб
Узбекистон неокоммунистик режимининг
бундай алдовларига
учмокда ва И.Каримовнинг “узга давлатлар республиканинг
ички ишларига аралашмасинлар”деб бир неча бор чикишлари афсуски борган сари
купрок куллаб-кувватланмокда.
Не учундир айрим давлат
арбоблари инсон хукуклари, уларни хурмат килиш ва Та;минлаш
БМТга а;зо хар бир давлат учун мажбурийлигини, бу
хукукларнинг поймол килиш холлари эса давлатнинг ички иши эмаслигини ва бу хукуклар БМТнинг Умумжахон Инсон хукуклари
Баeноти, Халкаро сиeсий ва фукаролик хукуклари хакида Пакт ва Хел;синки
Шартномаси Якунловчи
хужжатларида белгиланган талаблар асосида химоя килинишини унутиб куймокдалар.
Юкорида баeн этилганларни
хисобга олган холда биз Узбекистон диктатори Ислом Каримовнинг АКШга расмий сафарини АКШ ва Узбекистон демократик жамоасига карши чакирик деб, бу
визит Ф.Кастро,С.Хусайнларни Ок уй ва Капитолийга визити билан баробар деб
хисоблаймиз.
Мухаммад
Солих-“Эрк”демпартияси раиси
Хазраткул
Худойбердиев,-“Бирлик” Халк Харакат Марказий Кенгаши а;зоси
Алибой Йуляхшиев-“Бирлик”
Халк Харакат Марказий Кенгаши а;зоси
Намоз Нормумин,
Мухаммад Бекжон,
Максуд
Бекжон-“Эрк”партияси Мар казий Кенгаши а;золари,
Хамид Расулев-“Бирлик”нинг
Россиядаги координатори
Самандар Сайид-“Бирлик” а;зоси
Пирмухаммад
Холматов-“Эрк”а;зоси
Лермон Усманов-мустакил
сиeсатчи,
Ал;берт Мусин-инсон
хукуклари химоячиси.
Бу хатни имзоловчилар руйхатига Анвар
Усманов, Eдгор Обид, Бахром Хамроев, Абдурашид Шариф ва Шукрулло
Мирсаидовлар хам киритилган эди аммо
уларнинг айримлари бу хатга
кушилишни истамаганлари учун, айримлари эса(Абдурашид Шариф ва
ШукруллоМирсаидов) аввал кушилиб кейин гапларидан кайтганлари учун руйхатдан
учирилдилар.
Аммо улар учирилган
булишларига карамай килган дод-войларига бир кулок тутинг:
“Клинтон номига Мухаммад Солих ва Хазраткулларнинг
саводсизларча eзган норозилик хатига узбошимчалик килиб менинг хам
исми-шарифимни кушганларига мутлок норозиман.
Хатни eзиб одамларнинг
розилигисиз уларнинг номларини кушишни мен жиноят деб биламан. Лекин бу
шахсларнинг аввалги килган”ишлари”хаммага ма;лум. Менинг норозилик мактубимни
жамоатчиликка етказишингизни илтимос киламан. Бахром Хамроев,”Бирлик”халк
харакати Зарафшон шахар кенгашининг
раиси.8.06.1996й”.”Бирлик”газетаси,№3,1996й.
Мен хатга имзо туплаш
кунлари бошкалар катори Eдгор Обидга хам телефон килиб, у кишидан
“хатга кушиласизми”деб сурамокчи эдим аммо Eдгор ака салом беришим биланок
хамишагидек телефон дастагини тараклатиб кайтариб куйди.Бу “касал”,я;ни саломга
алик олмаслик, телефон килсангиз жавоб бермаслик у кишига биз
Москвада”Бирлик”нинг
Мухожиротдаги ишчи
кумитасини тузгач илашди, Абдурахим Пулатовга содикликнинг бир рамзи сифатида.У
киши бир куни “А.Пулатовни танкид килган одам-соткин” деган саeз шиорларини
очик айтган эдилар.
Уша куни Eдгор ака,
Ал;берт ва Алибой акалар турадиган “Речной вокзал”метроси Томондаги квартирага
Мурод Жураев ва Юсуф Рузимуродовлар мехмон булиб келишган эди. Биз
мухолифатнинг хамкорлик масалаларини мухокама кила туриб,барча рахбарларнинг бу
масаладаги роли хакида анча тортишган эдик.
Уша окшом Мурод ухламай,
тонггача Мадамин Нарзикулов билан сухбатлашиб утирди.Орадан 1 ой утгач биз
Мурод Жураев
ва Эркин Ашуровларнинг
Олмаотада узбек хавфсизлик кучлари томонидан кулга олинганини эшитдик. Уша окшом
Мурод Мадамин Нарзикуловга керагидан ортикрок нарсаларни гапириб куймадимикин
деган фикр мени хануз безовта килади.
Ана уша куни Eдгор ака
мени уришиб ташлаганди,раисдошни танкид килганим учун. Шундан сунг орамиз
борган сари совуклашиб бораверди ва у киши хатто саломга алик олмайдиган
даражага бордилар. Лекин мен бу одамдан барибир хафа эмасман.Чунки Eдгор
аканинг инжиклиги eш боланинг инжиклигидек губорсиз. Бугунга келиб ака-ука
Пулатовларга
содиклик килиш у кишига хам кимматга тушаeтган eки аникроги,
малол келаeтган булса ажаб эмас.
…..Хуллас ушанда мен кайта
бир неча бор телефон килгач,бир сафар дастакни Ал;берт Мусин кутарди. Унга хат
мазмунини айтиб бердим ва Москвадаги биродарлардан ким Кушилишини аниклашни
сурадим. Ал`берт хатга кушилишини айтди
ва”Eдгор акани хам кушавер,у киши
бундай хатни албатта куллайди”деди.Лекин мен барибир барчани фикрини
аниклашни ва уни хабарини
менга тезда етказишни илтимос килдим. У эртага телефон килишимни айтди. Эртаси
куни телефон килсам трубкани Бахром Хамроев кутарди.Хол ахвол сурашгач унга хам
кискача килиб хат хакида айтиб бердим.Аммо “хатга кушиласизми”деб сурашим билан
тусатдан телефон “бузилиб” колди.Кайта 4 марта телефон килдим.Хар сафар бу
муттахам
дастакни кутара солиб
“Алло!Алло!”деб бакиришга тушаверди. 2
йилдан бери Лулео ва Москва
орасида телефон алокаси бирор марта булсин”бузилмаганди”. Мен Бахромнинг
айeрлик килаeтганини тушундим ва унга “Хой,йигитмисан?!Эркак булсин гапир-хатга
кушиласанми eки йукми? Хадеб “алло”лагандан кура жавоб бер!” дедим. Аммо
“алло”лаш давом этавергач нихоят телефон килишни бас килиб унинг номини хам
руйхатдан учириб ташладим. Афсус. 35 eшга кириб хам эси кирмабди,мустакил
фикрлашга урганмабди бу ношуд.Юкоридаги корахатни хам хужайини диктовкаси
остида eзгани аник,(агар унинг номидан уша хужайтнни узи ёзмаган булса!) чунки унинг калласи бундай “чукур” фикрлашга
ожиз. Москвада иктисоддан кийналиб колган пайтларимизда мен уни узим билан швед
элчихонаси курилиш бригадасига ишга киришига кумаклашгандим.Кадрдон укадек
йиглаб хайрлашганди мен билан,Швецияга кетишга мажбур булганимда.Ишчи кумитани
тузишда хам фаол катнашган,бу хакда “Независимая газета”да хабар босилган куни
кувончдан яйраб кетганди. Кейин афтидан хужайини унга бу кувончлари хам, бу
топган кадрдонлари хам гирт ахмоклик деб тушунтирган булса керакки юкоридаги “хатчалар” eзишга тушиб
колибди.
Эртасига мен яна сим
кокиб,нихоят Ал;бертни топдим ва ундан Ёдгор ака хатга кушилмаслигини билдим.
Дов-вой солганларнинг
иккинчиси Анвар Усмонов булди. Мен бу
одамнинг Мюнхендаги уйига бир неча бор телефон килиб тополмагач у кишининг
номини хатда колдирдим. Бундай килишимга сабаб, мен астойдил А.Усмонов
И.Каримовнинг АКШ сафарига биз каби кескин танкидий муносабатда булади деган
ишончда эдим. Аммо хато килган эканман. Орадан бир
хафта утгач у кишининг узи
менга телефон килиб: ”Нега мени номимни бу хатга кушдингиз?Нима хаккингиз бор?”
деб дод-вой солди. Мен телефон килиб у кишини тополмаганимни,аммо бу хатга
кушилиши эхтимолдан холи эмас деган фикрда у кишининг номини хам мухолифатдаги
бир сафдош сифатида руйхатда колдирганимни айтдим.
Хуллас, хат жунатилгандан
бир хафта утгач уни оркасидан 16 кишидан бештаси бу хатга кушилмаганини кушимча
равишда адресатларга факс оркали
маълум килдим.Бу хатоим учун
“Озодлик” мухбирлари Азизулло ва Зебунисолардан хам роса танбех
эшитдим.Азизулло менга “беш киши имзосини кайтариб олган булса хеч ким
колмабдику” деди.Мен унга “16
кишидан 5 киши учирилди
холос.Бу хамма дегани эмас” дедим. Кейин Зебунисо мени “савалаш”га тушди.
Шунда узимга яна бир бор
“Ха, ана шундай жазоингни торт!Токи бундан сунг синамаганнинг сиртидан
утмайдиган булмагунингча! Ажаб бупти!”-дедим.
Иккинчи хат.
УЗБЕКИСТОН ДЕМОКРАТИК ХАРАКАТЛАРИ ФАОЛИЯТИНИ МУВОФИКЛАШТИРУВЧИ КЕНГАШ
COORDINATING COUNCIL OF THE ACTIVITY OF
UZBEKISTANS DEVOCRATIC MOVEMENTS
АКШ Президенти
Билл Клинтонга
АКШ Давлат секретари
Уоррен Кристоферга
10 июн 1996 йил.
Малумки,Узбекистон жумхурияти президенти жаноб Ислом Каримов шу йил 23 июнда
норас
мий визит билан АКШга келмокда.Биз Узбекистон президентининг АКШга килаeтган бу
биринчи визити икки давлат орасидаги муносабатларни яна бир погонага кутаришини
истаймиз ва шундай булишига ишонамиз хам.
Айни замонда биз Узбекистондаги ижтимоий-иктисодий ва
сиeсий вазиятнинг мураккаблиги ва бу вазият Марказий Осиeдаги мавжуд
муаммоларнинг ечилиш йулида тусик булаeтганини хисобга олиб, хамда бу кутилаeтган визитнинг натижалари янада
унумлирок булишини истаган холда Узбекистондаги бугунги
ахвол,мавжуд муаммолар ва уларни ечиш йуллари тугрисидаги мухолифатнинг умумий
мулохазаларини очиклашга ва уларни Сизга етказишга карор килдик.
1.Ма;лумки,Узбекистон мустакилликка эришгандан сунгра
Узбекистонда ижтимоий-иктисодий ва сиeсий вазият кескин eмонлашди.Иктисодий
бухроннинг сабаби эски совет жумхуриятлари орасидаги хужалик алокаларининг бузилиши
ва Узбекистон рахбариятининг ма;мурий буйрукбозлик системасини
саклаб колишга уриниши эди.
Сиeсатдаги танглик эса сиeсий хаeтни Брежнев замонига кайтариш
учун килнган харакатлар натижаси булди.Бу йуналишда иш бошлаган
хукумат мустакил партия ва ижтимоий-сиeсий
ташкилотларни ноконуний равишда такиклади. Уларнинг лидерларига
карши суикасдлар уюштирилди, унлаб фаоллар
камалди.Мустакил газеталар йук килинди.Дин арбобларига карши тайзик кучайтирилди. Натижада,хукуматнинг
бу сиeсатига карши булган демократик мухолифат
вакиллари-нинг бир кисми уз
фаолиятларини чет элларда давом эттиришга мажбур
булдилар.
2. Узбекистон
хукуматининг бундай сиeсати дунe жамоатчилигининг,биринчи навбатда АКШ бошчилигидаги гарб
давлатларининг,халкаро ташкилотларнинг танкидига учради. Айникса
Узбекистон президентининг 1992 йили АКШга планлаштирилган ишчи визитининг бекор
килиниши ва унинг бундан сунгра АКШга бошка таклиф килинмагани Узбекистонни дунeдан изолясияланиш
хавфи остида колдирди.Бу уз навбатида Узбекистон
иктисодининг ривожлани-
шига салбий та;сир курсатди.
3.Бундай шароитда Узбекистон уз ички сиeсатида
узгаришлар килишга мажбур булди. Либерал экономикага утиш учун ба`зи кадамлар
куйилди.Сиeсий махбусларнинг бир кисми озод килинди. Президент Каримов мухолифатга
нисбатан юмшокрок сиeсат утказишга тайeр эканлигини сузлади. Мухолифат ташкилотлари хам
хукумат билан янги шароитда мулокот килишга тайeр эканликлари тугрисида баeнотлар
бердилар.
4.Лекин бу кунда Узбекистонда хукуматнинг мухолифатга муносабатида, демократиянинг
ривожланиш йулида,инсон хаклари масаласида жуда катта
муаммолар ва хукумат тарафидан куйилган
тусиклар бор. Уларни бартараф килиш учун
Узбекистон хукумати жиддий
ишлар килмаeтипти.
Унинг ба;зибир баeнотлари эса дунe жамоатчилигини
чалгитиш учун килиниаeтганга ухшаяпти. Узбекистонда бу кунда хам сиeсий ва диний
карашлари учун озодликдан махрум этилган 50 дан
ортик махбус бор.Узбекистон президенти жаноб Каримовнинг ва;даларига
карамасдан Узбекистон инсон хукуклари ташкилоти ва”Бирлик”халк харакатига
халигача расмий фаолиятга утиш учун рухсат берилмади.
5.Узбекистондаги асосий мухолиф кучлар бу кунда
“Узбекистон демократик харакатлари фаолиятини мувофиклаштирувчи Кенгаш”
атрофида бирлашдилар.Уларнинг асосий
максади Конституция ва конунлар асосида мамлакатда ва регионда
демократияни ривожлантириш,бозор иктисодига утишни тезлаштириш, инсон хакларининг хурмат килинишига
эришиш ва шу йул билан Узбекистонни демократик дунeда узига мос жойини
олишини та;минлаш.
Узбекистонда
демократияни жорий килиш бу бизнинг ички ишимиз. Ва мухолифат
хар кандай тусикларга карамасдан узининг шу йуналишдаги фаолиятини давом
эттираверади. Айни замонда шуни хам
унутмаймизки, Узбекистон БМТ ва
Европада хамкорлик ва хавфсизлик ташкилотларининг а;зоси
сифатида инсон хакларига оид масалаларда бир катор мажбуриятлар олган.Уларнинг
мутлако купчилиги хозирги хукумат томонидан
бажарилмаяпти. Фикримизча
бу ташкилотларга а`зо булган
бошка давлатлар Узбекистондан уз халкаро мажбуриятларини
бажаришни янада каттикрок талаб килишлари халкаро нормаларга зид эмас. Узбекистон
президентининг АКШга визити давомида бу ерда кутарилган муаммоларнинг
хам мухокама килиниши нафакат Узбекистонда балки бутун Марказий Осиeда
демократик баркарор-ликни урнатилиши учун хизмат килишига ишонамиз.
АКШнинг расмий
доиралари, биринчи навбатда Давлат секретарлигининг ма`сул ходимлари
Узбекистон мухолифатининг бу куриш ва истакларини тугри бахолайдилар ва инобатга
оладилар,деб умид киламиз.Аввалги Давлат секретари Жеймс Бейкернинг 1992 йили
янги мустакил давлатларга килган зиeрати вактида хукуматнинг каршилигига
карамасдан
Тошкентда Узбекистон мухолифатининг лидерлари
билан учрашгани ва уларнинг фикрини
билишга интилгани хам бундай умид
килишга етарлича асос булолади. Бизнинг
муаммоларимизга берган э`тиборингиз учун миннатдорчилик билдирамиз.
Хурматлар билан,
Шукрулло Мирсаидов, Узбекистон демократик харакатлари фаолиятини
мувофиклаштирувчи кенгаш
раиси,Узбекистоннинг эски Вице-президенти ва
Прем;ер-министри
Абдурахим Пулат Иброхим
Буриев
Узбекистон”Бирлик”халк харакати “Адолат-Хак
йул”партиясининг
Марказий кенгашининг раиси раисдоши
Жахонгир Мамат
Пулат Охун
“Эрк”демократик партияси Марказий Бирлик
партияси раисининг
кенгашиниг а;зоси,Узбекистон Олий уринбосари,собик СССР
халк депутати
Кенгашиниг собик депутати
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
И.Каримовни АКШ президенти кабул килгач мен
“Экспресс-Хроника”га
“Постыдитесь Клинтон и Каримов” деган макола жунатгандим.9
августда Эрика менга факсда шу маколанинг инглизча таржимада хам нашр этилганини
хабар килиб,унинг нусхасини менга юборибди.Мана уша макола.
Госдепартамент США
Копия:Rodger Kangas, А.Подрабинек, А.Петров
Постыдитес; Клинтон и Каримов
U.S. President Backed
Communist Regime
(маколанинг интернетдаги инглизча номи)
Я сознавая всю
ответственност; за свои слова заявляю,
что Президент США Билл Клинтон, принимая в Белом Доме диктатора
Узбекистана И.Каримова и хваля его политику, тем самим предал идеалы
общечеловеческих ценностей,
справедливости,
гуманизма и права человека.
Очен; жал;, что с каждым разом одна част;
человечества мира в лице руководителей признанных демократических государств
постепенно становятся черствими, бездушными, безучастными к страданиям другой
части человечества.
Глаза этих “лидеров” наций
покрываются бел;мом, образованным из богатства земел; и труда этих
многострадал;ных народов.
До 25.6.1996года я
Б.Клинтона считал демократом. Сегодня же я убедился в том, что ошибался.
Оказывается ещe ничего не
значит то, что ты принадлежищ; к народу, уважаюшего и признаюшего
демократические ценности,что ты в свое время был членом демократической партии
и в настояшее время представляещ; интересы демократического государства.
Как всегда человека
определяет его действия.
Б.Клинтон не тол;ко принял
диктатора но даже осмелился похвалит; его. Тол;ко в чeм?
Господин Президент! Вы своим
этим поступком посмеялис; над более чем 2000 голодными
дет;ми, ч;и отцы за свои убеждения сидят в тюр;мах и колониях режима Каримова
или уволены с работы.
Я предупреждал о возможной дипломатической ошибке при
рассмотрении вопроса приeма Каримова в Белом Доме. С этой цел;ю было
организовано пис;мо на Ваше имя от лидеров и активистов демократической
оппозиции Узбекистана.Эти люди, их суд;ба в вынужденной эмиграции ещe одно доказател;ство
жестокости режима. В этой пис;ме мы раскрывали истинную ситуацию с правами
человека в Узбекистане(Это пис;мо было направлено в Госдеп США 28.05.1996г.).
Но всe оказалос; напрасным. Вы предпочли слушат; доводы
представителей экономического лобби, узкие интересы которых
ограничены лищ; прибылю (Сразу после встречи с Вами Каримов подписал контракт
на 400 млн.$ с американской нефтяной компанией). Если Вы представляете интересы
таких эгоистичных взглядов, то мне очен; жал; как своего, так и американского
народов, которые вынуждены терпет; таких руководителей наций.
В 1992г. pоссийские власти,
поддержав постсоветскую коммунистическую власт; Таджикистана
способствовали началу там гражданской войны, которая бушует до сих пор.Тепер;
власти США в лице его Президента
принимает эстафету поддержки другой постсоветской, коммунистической власти в
Узбекистане. После этого стоит ли удивлятся возникновению ещe одного, более
крупного очага напряженности, как обычно перерастающего в гражданскую войну.
Наверное именно
этого хотели предотвратит; политики мира, когда 10 декабря 1948г. приняли Всеобщую
Декларацию прав человека, в преамбуле которой ест; такие слова:
“....Принимая во внимание, что необходимо, чтобы права
человека охранялис; власт;ю закона в целях обеспечения того, чтобы человек не
был вынужден прибегат; в качестве последнего средства, к воостанию против
тирании и угнетения”.
С уважением Хазраткул
Худойберди.
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
1-сентябр.Eритилиши лозим
бўлган энг жиддий ишлар рўйхати:
10-12 Сентябрда Тошкентда
ўтказилиши мўлжалланаeтган ОБСЕ (ЕХХТЕвропада
хамкорлик ва хавфсизлик ташкилоти)нинг семинарига М У
Н О С А Б А Т.
Олмония сафари таасуротлари.
Хўш,семинарга муносабат хакида гапирадиган бўлсак, хамишагидек мен яна
авантюра бошладим. Хамишагидек дейишимни боиси мени оллохтаоло
сабрдан бир оз кисган. Илгари бунга сабаб eшлик бўлса керак деб юрардим. Йўк, адашган эканман. Ўша
ўспиринлик давридаги сабрсизлигим халихануз мен билан, кадрдон
дўст мисоли. У 1-2 фоизга камайган бўлиши мумкин чунки у хам карияпти-да, эгаси
билан бирга. Аслида “кон билан кирган жон билан чикади”деганлари
жуда тўгри. Хуллас,мен шошкалокман, бу киска хаeтда имкони борича кўпрок оллох
буюрган харакатни килишга ва шунга мос равишда уни баракасига етишни
истайман.Умуман хозирги, яъни 24 соатнинг ярмидан ошиги бекор бўлган
шароитда ўзимни шошкалокликда
айблашим
кулгили кўринмокда. Ахир
киладиган иш бўлмагандан сўнг
мажбўрсанда навбатдаги бирор авантюрани бошлашга. Бу учун ИАК
мендан ўпкаламай кўя колсин.
Хукуматни “дўппослаeтган”имизга уларнинг ўзлари
сабабчи.Чунки улар
- Сиeсий фаолиятимизни
такиклашди- бир
-Доимий таъкибга олишди- икки
- Камашди- уч
- Ишдан хайдашди - тўрт
- Пешаналарини тириштириб камокдан озод
килишга мажбур бўлишгач, хеч тинч ухлай
олмадилар шекилли, яна камаш учун тўхмат, провокациялар уюштириш йўли
билан юртдан чикиб кетишга ва чет элларда сарсонсаргардонликда юришга махкум
этишди- беш.
Яна
кимларни денгабсолют гунохсиз
одамларни (хукумат ва халк олдида албатта. Аслида эса оллохни олдида барчамиз гунохкормиз).
Ана энди сиз менга холиссанилло Айтинг-чи, шунча нохакликларни бошидан кечирган
одамлар жим ўтира оладиларми? Боринг ана улардан
энг совуккон, энг тепсатебранмаси
дунeнинг бирор бурчагидан бирор кўналга топиб олиб, нафасини ичига ютиб ўтирибди
хам дейлик. Аммо унинг бундай локайдлигидан оллох рози бўлармикин, унинг бундай хаeтида
ма;но бўлармикин? Агар шундайлар бўлса, мени уларга бир саволим
бор:
Хаeтга не учун келгансиз ўзи?
Менимча сиeсий мухолифат ичида бундайлар карийб йўк. Давр
такозоси билан мухожир бўлганлар ичида учраши мумкин бу каби шахслар.Аммо хозир
гап улар хакида эмас. Хуллас, хукумат бу каби усуллар билан ўзининг ликиллаб
колган тахти-равонининг уeгбуeгини мустахкамлаб олди.У ўзининг кандайдир
майда ва гаразли максадларига эришиш йулида(хокимият,
мансаб, бойлик, шоншухрат, маишат ва шу каби ўткинчи нарсаларни деб)улкан тарихий жиноятга кўл урди.
Бу жиноят куйидагилардан иборат:
Хар бир миллат, хар бир давлат ва хар бир даврнинг кичик бир гурух инсонлари
бўлади.Бу инсонлар кенг халк оммасидан асосан ўз фидокорликлари билан ажралиб
турадилар. Улар ўз хаeтларини зулм, кабохат, разолат,эрксизлик ва хаксизлик каби
иллатларга карши кўядилар- рўпараларида турган душман накадар жохил,золим ва
кучли бўлишидан кат;ий назар.
1992 йилнинг тахминан ноябр; декабр; ойларида Толиб ака Eкубов билан менга
Америка
нинг “04канал”Радиоси мухбири шундай савол берганди:
“Ма;лумотларга караганда,хокимиятнинг мухолифат
вакилларига нисбатан террори нихоятда кучайиб бормокда. Бу хол Сизни чучитмайдими?” Шунда Толиб ака”Биз аллакачон
кўркув бар;еридан хатлаб утганмиз. Энди хокимият бизни
хеч нарса билан
тўхтата олмайди”деган эдилар.Кадимда бундай инсонлар
хакида халк”оллох назари тушган,пир кетган” деб гапиришган. Гохида ўйга толиб
кетасан киши. Хокимлар,прокурорлар,милиса ва миллий хавфсизлик
хизматининг гўлабирдан келган,сип-силлик ва таранг башараларидан кон томиб
турган полковник ва генераллари гохида каршиларида турган
кичик жуссали,камок азобларидан бадтар кичрайиб,устига фуфайка ташлаб
кўйилган дала кўрикчисига ўхшаб колган Сафар Бекжон каби йигитларнинг кудрати,
матонати, сабрбардоши олдида типирчилаб колишларини кандай изохлаш мумкин?
Менимча, бундай матонат ва кудрат иймондандир. Инсоннинг иймони накадар бутун
бўлса унинг кудрати хам шу кадардир буюкдир.
Ривоятларда айтилишича,оллох таоло
ўзи суйган бандаларини бошига хар хил синовлар юборар
экан,уларнинг иймони накадар мустахкамлигини синаб кўриш учун.Сиeсий
тадкикотлар билан шугулланувчи гарб олимларининг фикрича эса, хар
кандай жамиятда энг кўпи билан 56фоиз
одамларгина ўз хаeтларини сиeсий фаолиятга багишлар эканлар ва шунинг ўзиeк
жамият хаeтига та;сир ўтказиш учун
етарли экан.Албатта улар асосан та;сир ўтказишни бошловчи бир куч, катализатор
ролини ижро этадилар,холос.
Богбоннинг
вактини билиб, тобига келтирилган,етилган ерга ташлаган уруги тез кўкариб, ривожланиб,яхши хосил берганидек,хар кандай
жамиятда хам бирор муаммони ечиш учун аввало унинг ўз богбони бўлмоги даркор.
Ма;лумки, хосил етиштириш учун богбонга энг аввало ер майдон
зарур. Шундан сўнг унга омоч кўшилган от e
хукиз,кетмон,белкурак,ўгит, уруглик ва
нихоят яшаб, унумли
ишлаши учун керак бўлган барча нарсалар берилмоги
зарур.Ана шундан сўнг унга халакит бермасангиз бас, ма;лум бир табиий муддат
ўтгач у сизнинг дастурхонингизни ўзининг мўл кўл
хосили билан чунонам тўлдириб ташлайдики,сиздан факат уни йигиштириб олиш ва адолат
ила таксимлаш талаб этилади, холос.
Сиeсатда хам айнан шундай. Хар кандай жамиятни
фаровонлик ва бахтиeр хаeт билан та;минлаш учун унинг хам ўз богбони бўлмоги
лозим. Айни пайтда жамият хам тобига келтирилиши,етилтирилиши
лозим. Я;ни фукароларнинг тасаввурларини аввал коммунистик, марксистик ва
атеистик гоялардан тозалаб (гуeки
майдонни утдан тозалагандек)кейин уларга давлат,хокимият,миллат,халк,
сиeсат, иктисод, маданият хар бир инсоннинг хак ва хукуклари,конун,Конститутсия
ва бошка шу каби асосий тушунчалар хакида, умуминсоний даражада
кабул килинган,хакконий ва рухий нуктаи назардан
рад этиб булмас асосларни такдим этиш лозим. Ана шу гоялар асосида тоблана бошлаган
халкни кейинчалик хеч кандай диктатор уз зулмига мажбуран буйсундира олмайди.Бу
ишнинг накадар мушкуллигини бир жумла билан ифода этиш кийин.
Бу Авгий отхонасини тозалашдек тор ма;ноли аммо улкан
микдорли иш булганда балки Геракл отхонага дарeни узанини буриб, шу йул билан
уни тозалагандек бирор осонрок ечим топса буларди. Аммо бу иш уз ижрочиларидан
бенихоя чидам,сабр-токат ва матонат талаб килади.
Биз, я`ни
Узбекистон “Бирлик” Халк
Харакати а`золари ана шундай огир аммо миллат
ва халк такдири учун зарур ва ута мухим булган кураш майдонига кирганимизда биз
гуeки аборигенлар орасига тушиб колган
сайeхлар мисоли эдик.Чор атрофимизни жахлдор коммунистлар, уришкок комсомоллар, хамиятсиз атеистлар ва ужар
сталинистлар ураб олган эди.
Улар бегона эмас балки уз ота-онамиз,ака-укаю
опа-синглимиз,дусту-ошноларимиз, куни-кушнию хамкасабаларимиз эдилар. Уларнинг
ичида купчиликни совет даврини кумсовчилар тудаси ташкил
килар ва бу уша даврдаги жамият мухитига мос холат эди.Харакат а;золарининг узлари
хам кечагина ана шу туда ичида эдилар-ихтиeрийми eки беихтиeр-бундан кат`ий
назар.Улар билан бизнинг орамиздаги ягона фарк-бу
бизнинг улардан кура сал олдинрок миллат,халк,давлат ва демократия каби тушунчаларга
эътибор кила бошлаганимизда эди. Микдор жихатидан бу хали хар бир жамият учун зарур
булган,ахолининг 5-6 фоизини ташкил килиши лозим булган “демократик умуртка
погона”нинг 0,1-0,2фоизига тенг келадиган гурух эди,холос.
14сентябр;.
“Озодлик”нинг хабар беришича, семинарда Толиб ака
Eкубов, Шукрулло Мирсаидов, Ахмаджон Мелибоев (“Ўзбекистон адабиeти ва
сан`ати”хафталигининг бош мухаррири),Ташки ишлар вазири Абдулазиз Комилов ва
бошкалар сўзга чикишган.Бу
чикишларга умумий бир хулоса килинадиган бўлса хамма
бир овоздан демократик ислохотларнинг зарурлиги ва уларни бошлашнинг вакти
келганлиги хакида гапиришган.
Аммо бирор конкрет тадбир хакида гапирилмади. Семинар
ташкилотчилари “Ошлар ейилди, тўй ўтди, энди бу eги ўзларингизга хавола”деб,этакларини
кокиб, туришди-ю кетишди. Аслида бошкача бўлиши мумкин эмас эди.
Чунки юкорида айтилганидек, хукумат бошкача натижага
зор хам эмас.У яна ўзининг эски тартибдаги давлат бошкарувини давом эттиришига
шакшўбха йўк.Бу семинар унинг кундалик репрессив режим услубидаги тартибига
бор-йўги 2-3кун бесаранжомлик киритди холос.
Семинарнинг эртасигаeк хукумат “Хайриятей” деб яна
кайтадан ўз билганича ишларини давом эттиришга тушди. Хўш,хукуматнинг
ва;дабозлигию eлгончилиги-ку азалдан
ма;лум ва машхур нарса ва шу туфайли унинг навбатдаги кўрсатиши аник бўлган
найрангларидан хайратланмаса хам бўлади.
Лекин ўзини “мен мухолифат вакилиман”деб юрганлар ва
бу семинарда катнашиб, ўзлари хам билмаган холда (менимча, яна ким
билади дейсиз) хукуматни кўллаб кўйганларнинг ахволи канака бўларкин? Нахотки уларга
хам жамиятдаги тушкунлик
вазиятида хеч канака “ижобийлик” рўй бермаганлигини
хис килиш учун муддат зарур булса?!Ва бу муддатнинг нархи канча?
Яна нечта одам камалишию нечтаси сабабсиз ишдан
хайдалиши, нечта одам хаeт кийинчиликларига чидай олмай жонига касд килишию,
нечта одам боколмаган боласини сотиши керак?
Камокларда кон какшаeтган бегунох биродарларимиз яна
неча ой,неча йиллар зах ертўлалар ва захарли заводларда ачиган буханканинг
кўмирини еб,захарли чанг ютиб,кон тупуриб сенларнинг “хис кила
билиш”онларингизни кутишлари лозим?! Уларнинг нечтаси курбон булса сенларга акл
киради?!
Абдулла Ўта,Абдували кори,Рамазон Маткаримлар
качонгача”изсиз йўкотилганлар”рўйхатида колаверадилар ва уларнинг
бола-чакалари качон ўз оталарининг дийдорларини бир кўриш бахтига муяссар бўла
оладилар?!
Ахир бу семинарда катнашишдан олдин шу масалаларни
хукумат ва ОБСЕнинг Казо-казолари столига тараклатиб кўйиш керак
эмасмиди?!
Айни таклифни кўтариб чиккан ва агар бу талаблар
бажарилмаса бундай дабдабали, номи улуг супраси курук семинарни бойкот
килишни таклиф килган Михаил Ардзинов ва унинг тарафдорларининг фикри нега инобатга
олинмади?!
Eки бундай соглом ва ягона тўгри фикр Ш.Мирсаидов
“Озодлик”да айтганидек,”шаллакилик” хисобланиб,Тошкент мухолифат
гурухининг семинаролди йигилишида”бойкотчиларни”ни узини бойкот килишга карор
килиндими?
Айни фикрни, я;ни агар хукумат камокларда бегунох
ўтирган 30дан ошик сиeсий мухолифат ва 20дан ошик дини-ислом фаолларини озод
килмас экан, ўзи йўкотган имомларни топиб бермас экан, жамоат ташкилотларининг эркин
фаолият олиб
боришларига йўл бермас экан биз, Ўзбекистоннинг
мухожиратдаги мухолифат фаоллари бу семинарни бойкот киламиз-деб харакат
бошладик. Аммо бизнинг бу харакатимиз Абдурахим Пўлат “бу ишни Тошкентдагилар
вазиятга караб ўзлари хал килсинлар”деб “Озодлик”да гапиргач амалга ошмади.
”Тошкентдагилар”эса бу ишни не чогли “койиллатганлари”ни кўриб эса юрагимиз
хамон ачишиб турибди.
Бу семинар темирчининг боскони, хукумат эса
киздирилган темир эди ўша семинар олди кунлари аммо афсуски
боскон ишга солинмади.Бугун эса боскидан жон саклаб колган темир
секин аста совимокда ва бу темирнинг совитиш учун мухолифатнинг
мувофиклашмаган кенгаши хам ва бу кенгашнинг раисию
унинг хориждаги маслахатчиси хам зўр бериб тиришдилар. Я;ни улар,
катнашиш жиддий шартли бўлган тўйга
нафакат хеч кандай шартсиз югўриб бордилар(гўe бир нарсадан курук
колаeтгандек),балки унинг ошини тайeрлашда фаол иштирок хам этдилар.Ана энди
мехмонлар “э,аччик экан” деб ташлаб кетган ошни нафакат бу хизматкорлар балки
бутун улус ейишга мажбур,шу жумладан биз хам.
Менинг бундай кескин танкидимдан Толиб ака ва бошкалар
жиддий хафа бўлишлари табиий. Аммо начора,канийди мен хато килаeтган бўлсам
ва хукумат сиз айтаeтгандек”ижобий кадамлар”ни ростдан
хам кўйиб, юкоридаги талабларнинг хеч бўлмаганда яримини бажарса. Мен”талабларнинг
ярими” деганда хукумат бизга хозирча сиeсий эркинликларни майли
бермай тура турсинда(пишириб есин керак бўлса) бунинг
эвазига камокдаги барча сиeсий ва рухоний махбусларни озод килсин демокчиман.Чунки
бегунох кариндош уруглари камокларда eтган фукароларнинг юрагига сизнинг сиeсий
эркинлигингиз
сигмайди. Уларга яна 4та партия эркинлигидан 4та
одамнинг озодликка чикиши афзалрок ва мен шахсан шундай фикрдаги содда одамларни
чин кўнглимдан кўллайман. Нафакат камокларда ўтирганим ва унинг
нималигини билганим боиси балки
хар бир конкрет инсоннинг озодликда яшаган хар бир
кунининг мухим ахамиятга эга эканлиги учун.
Мен бу ерда ”озодлик” деганда мавхум, бизнинг авлод
етишадими, йўкми, нома;лум бўлган кенг демократик эркинликларни эмас,балки
конкрет озодликни, бир инсонни бўлсада камокхонадан озод
бўлиб чикишини ва дарвиш холда бўлсада
бог ва тогларда эркин холда кезиб юришини назарда тутмокдаман. Ана шунинг учун
хам мен хиссиз ва совуккон ”мухолифатчи”ларни тушунмайман ва уларнинг кандайдир
сиeсий максадларга эришиш учун ўз сафдошларининг эрки ва озодлигини курбон
килишларини хеч качон кабўл кила олмайман.
17сентябр;.
Бугун йигитларга ўтган семинар хакидаги хулосаларимни
жўнатдим ва асосан кундаликни тартибга солиш билан овора бўлдим.Сабабидемократия
хакидаги фикрлар хар хил кунларга сочилиб кетган ва уларни бу холатда ўкиш
ўкувчини диккатини бўлиши аник.
Ўзи шундогам англаш кийин бўлган фикрларни бир жойга
тўплаб ўкилмаса ундан бир мазмун чикариб олиш кийин.
Энг кизигимен шу бахонада комп;ютернинг яна бир
сирини, я;ни eзилган бир варакни бошка вараклар олдига кўчиришни ўрганиб олдим.Ажойиб
ва кизикарли иш экан.
19сентябр;.
Бугун эрталабдан Арктиканинг совук шамоли эса
бошлади.Кечаси -2С, кундузи +8С, +12С.
Шу совук изгиринда хам швед болалар биргина кўйлакда
югуриб юришибди,биз-шаркликлар эса кўйлак, костюм ва курткани устма-уст кийиб
хам гох аксириб, гох йўталиб юрамиз.Айримларимиз эса e кўрпа-тўшак килиб
оламиз, умуман уйдан чикмаймиз.Дарс хамишагидек бир маромда давом этаяпти,инглиз
ва швед тилларини параллел` ўрганаяпман.Юкорида ва;да килганим, я;ни Олмония
сафари таасуротлари хакида кискача eзишга имкон тугилди, зеро сиeсий вокеалар
бир муддат сукутга кетдилар,семинар кунларидаги олатасир тўполондан сўнг. Лекин сафар хакида eзиб тугатгач семинар
хужжатларини топиш билан шугулланиш лозим.
……Хўш, июн; кунларининг бирида Солих ака кўнгирок
килиб “бир учрашиб гаплашсак”деб колди. Мен ”Бемалол, ўзи мухожиротдаги барча мухолифат
а;золари хар замонда бирор жойда учрашиб, сўхбатлашиб турсак яхши бўларди.Чунки мухокама киладиган гаплар
кўп,биз бу ерда кўпчилик, иложини килиб келаверинг”дедим.Солих ака “Бўпти,мен
виза масаласини хал килгач хабарлашамиз” деди. Мен у кишининг паспортдаги
кайдномаларини eзиб олдимда эртасигаeк
таклифнома жўнатдим. Аммо Олмония Ташки ишлар
вазирлиги у кишига виза бермади-Швесияга келиш учун.
Хатто Швесия Ташки ишлар вазирлигидаги танишимиз жаноб
Матс Фойернинг уринишлари хам зое кетди. СабабиСолих ака бирор
давлатдан сиeсий бошпана сўрамаган экан.Менинг”Нега?”
деган саволимга”Бy принсипиал масала, мен сиeсий кочкин эмасман ва бирор бошка
давлатнинг вактинчалик бўлсада фукароси бўлишни истамайман”деган содда аммо
ма;ноли жавоб олдим. Мен
шу пайтгача бу хакда ўйламаган эканман.Бизга 2йилдан сўнг Швесия фукаролигини
берамиз дейишса хакикатан ўйлаб жавоб берадиган масала бу.
20сентябр;.
Хуллас Солих ака келолмайдиган бўлгач мени Олмонияга
боришимга тўгри келди,я;ни тог Мухаммаднинг олдига келолмагач Мухаммад токка
боргандек. Мени Олмонияга боришим хам аввалига кийинга ўхшаб туюлди аммо Лермон
ака”виза сўраб ўтирмасдан кетаверинг,бизнинг”Resedokument”
билан бемалол Европани кезиб чикса бўлади” деганларидан сўнг,”таваккалнинг боши
кал”деб SAS авиакомпаниясидан билет олиб учдим
”каердасан Майндаги Франкфурт”деб, шу десангиз.
Бир пасда Лулеодан пойтахтимиз(хар холда
хозирча”миз”да биродарони азиз, асл пойтахтимизнинг дарвозалари биздунeкезар дарвишлар
учун беркилгандан сунг)Стокголмга, чамаси 1,5 соатда,сўнгра яна шунча
вакт осмону фалакда парвоз килгач Майндаги Франкфуртга хам етиб олдим.
Хали хаводаeк пайтимизда eнимдаги швед хамрохимдан:
“Vi flyger till Frankfurt in Mein eller Frankfurt” деб
сўрасам у
“Jag tror att vi flyger till Frankfurt in Mein”деб
мени хавотиримнинг калласини шартта олиб ташлади.
Гап шундаки,Олмонияда иккита Франкфурт шахри
бор.Улардан бири Майндаги иккинчиси эса Одердаги Франкфурт. Мабодо, худо
кўрсатмасину,”Flygvaffe”нинг темир канотли бургути Майндаги Франкфуртга эмас
наригисига караб учаeтганда борми, кўрардингиз томошани.
E бу бургутни бошкараeтган олмон учувчиларини хаводаeк
Майндаги Франкфуртга буришга мажбурлаш лозим бўларди(бутун бошли давлатни
тунтармокчи булган”террорчи”га чикора бир учкични уeк-буeкка буриш) e оддийсига
кўнгач, чўнтакдаги каро кунларга деб асраб кўйган, Карл
XVI Густав сурати туширилган кроналарни Бисмарк сурати туширилган
маркаларга алмаштириб, Солих акага телефон килиш лозим бўларди.У кишига
нима дейишни хам ўйлаб кўйгандим аллакачон.
“Ассаломуалайкум Солих ака,мен келдим”дейман аввал,
гуe хеч гап бўлмагандай.
“Ва алайкум ассалом,хуш келибсиз Хазраткул.Каердан
телефон килаяпсиз,аэропортданми?-дея алик олади хеч гапдан
хабари йук Солих ака.
“Ха,Франкфурт аэропортидан”-дейман хотиржам овозда
халиям хеч гап булмагандай.
“Ундай бўлса такси олингда адресни кўрсатинг,ўзи олиб
келиб кўяди”-дейди халигача хеч гапдан хабари йук Солих ака. Эх,содда одамей.
“Аллакачон такси билан гаплашдим,жуда киммат бўлади
деяпти”-дейман иложи борича сир бой бор бермасликка тиришиб мен девонаи-сарсон.
“Келаверинг, мен тўлайман, киммат эмас, 100марка
бўлади”-дейди соддадил ва сахий Солих ака кимматнинг кийматини билмасдан туриб.
“Э йўк, у 1000марка деяпти, масофа узок, 400км экан”-
хар эхтимолга карши нархни айтиб куяман.
“Э,бўлмаган гап, 20км хам чикмайди. Э,шошманг, сиз яна
нариги Франкфуртга борган бўлманг” - дейди тусатдан соддаликни улоктириб
Солихбей эфенди.
“Худди ўзидаманда,Франкфуртда”-дейман у киши
улоктирган соддани хам узимникига кушиб.
“Ие, ФранкфуртМайнда эмасми? Ана холос пишди
гилос,тотимаганлар олинг бир оз. Ахир у eкларда нима килиб юрибсиз?” - жахл отини
эгарлай бошлайди Солихбей.
“Нима килардим,сизни излаб юрибман” - содда эшагимни
тукимини кокаман мен.
“Ахир мен ФранкфуртМайндаку!”- бояги жахлдор отга
миниб олади эфенди.
“Мен эса Франкфуртдаман” - эшагимни хотиржам устунга
боглайман мен.
“Э афандией, сизни каранга! Энди нима килдик-а?”-боши
котади мезбоннинг, отидан тушар экан.
“Билмадим”-дейди камтарона тортиниб мехмон.
Хуллас, Солихбей ”Э, сендака мехмонни кара-ю” - деб
эшитилмайдиган овозда, жахл билан бир гудраниб куяди-да менга зурма-зураки нормал
овозда:
“Ха бупти, уша ерда утира туринг”- деб каерда кутиб
туришимни тайинлайди.
(Э,булди,шундогам аравани роса обкочдим, етар. Яна
менинг бу хазилимга Солихбейнинг
ростакамига жахли чикиб юрмасин). Яхшиямки
бунинг хаммаси менинг фантазиям холос.Лекин жуда бўлиши мумкин бўлган
фантазия. Билетимда хам “Стокголм-Франкфурт” деб
eзилганда ахир мусулмонлар. Инсоф борми узи? Керак булса мен
хатто”Flygvaffe”нинг штандартфюрерларидан “Мени нега бу Франкфуртга олиб
келдинглар. Мени наригисига элтиб кўйинглар” деб талаб килишга хам хакким бор.
Ўзи аслида менга шуниси керак. Мабодо
дейманда.…
Э бўлди, бўлди. Шу ерда бу ла;нати фантазияни
жиловламасам хадемай хакикатан хам нариги Франкфуртга бориб коламиз хозир
хаммамиз. Хакикат излаб. Сарсон бўлиб.
Кошкийди топаолсак. Овора бўлганга яраша. Кетаверардик. ”Каердасан Хакикат?”
деб, Э, узр, ”Каердасан нариги Франкфурт”деб.
Ана, айтмовдимми, гап билан бўлиб мана, бориб хам
колдик. ”Каeкка?” дейсизми. Астагфирулло. Ахир бир соатдан бери мен эшакнинг
кулогига думбира чертаяпманми-а?
Э,каeкка буларди бояги халиги наригисигада... ла;нати,
оти нима эди-я, ха Франкфуртнинг Майндагисига.
Хуллас, ана шунака ўйлар билан ўзимни зериктирмай
манзилга хам етиб олдим. Хакикатан 20км хам чикмас экан аэропортдан Солих
аканинг уйигача.Таксига хам у киши тўлади лекин билмадим канча. Менда арзимаган
200крона бор эди холос. ”Бунинг канча бўлади”дейсизми,
32доллар. Шуни хам бировдан карз олиб йўлга чикканим. Бизнинг
ойлик нафакамиз бу шахарларга келиб кетишга етмайди, минг
чиранганингизда хам.
Шу ерда Олмония сафари таасуротларини вактинча
узиб,бирикки фикрларни когозга тушириш лозим. Кейин уни албатта давом эттирамиз.
23сентябр;.
В редакцию газеты “Экспресс хроника”.
Скажи мне кто твой друг...
В октябре 1994 года в одном из своих статей,
опубликованной в “Экспресс хронике” я однажды уже употребил данную народную
мудрост; в отношении президента России Бориса Николаевича
Ел;цина, намекая на его окружение, которое тогда составляли гг.А.Козырев,П.Грачев,
А.Адамишин и др, определявшие внешнюю политику государства,в частности в
отношении Узбекистана и Таджикистана.Тогда я критиковал позицию российских властей,
построенную на основе поддержки диктаторских режимов в регионе. С тех пор утекло
не тол;ко много воды, но к великому сожалению, очен; много людской
кровитаджиков, русских и особенно чеченцев. Хотя
окружение президента почти полност;ю сменился, его внутренняя и внешняя политика
не претерпела существенных изменений.
Не означает ли это,что те силы,которые управляют
механизмом внутренной и внешной политики России, не почуствовали особых затруднений в
своей деятел;ности даже при замене 3х или 4х крупных шестерен?Или этот механизм
пока всe ещe работает под затухаюшей инерцией ещe не забытого ритма?
Или устав в монастыре не меняется при смене д;яконов и
протоиреев?
Война в Таджикистане продолжается, напряженная
ситуация в Чечни сохраняется и этот хрупкий мир,
достигнутый бол;шими трудностями и вопреки желанию того же окружения,
держится бук;вал;но на честном слове генералов А.Лебедя и А.Масхадова, а не
на официал;ных договорных об`язател;ствах президентов Б.Н.Ел;цина и З.Яндарбиева.
Генерал А.Лебед; оказался более политиком нежели те, которые с;ели не одну
собаку в этом поприще.
Закаленный военный борется за мир а гражданские
чиновники зубами и когтями вцепилис` за идею продолжения войны.
Очередной русский парадокс.Если кто то думает,что этот хищный звер; в мундире чиновника заботится о России,то он глубоко заблуждается. Этот звер; сражается за свой лакомый кусок, называемый ”военнопромышленным комплексом”.Если прекратит; эти войны в Таджикистане и Чечне, то нужно будет сократит военный бюджет,сократит об;ем капиталовложений,направляемых в колоссалных размерах в производства оружия и военной техники различного вида, снаряжений, запчастей и т.д. и т.п.,на их совершенствование и хранение.Кроме того в мирное время тяжело будет скрыват; им свои махинации, списыват; новейшие виды оружия как физически и морал;но устаревшие, лежащие законсервированными в масле и которые после списания продаются по слегка сниженным мировым ценам